Aandachtspunten ondersteuning, daginvulling en bewegen voor ouderen met verstandelijke beperkingen

Lopende mensen

Passende ondersteuning en daginvulling van ouderen met verstandelijke beperkingen verkleint de kans op sociaal isolement. Het aanbod aan ondersteuning en daginvulling voor ouderen met een normale begaafdheid sluit niet altijd aan bij de mogelijkheden en behoeften van de eerstgenoemde groep. Er zijn enkele specifieke aandachtspunten. Vanwege de cognitieve en functionele beperkingen en de kwetsbaarheid op sociaal-emotioneel gebied is 'gewoon' met pensioen gaan vaak niet aan de orde.

De kans op sociaal isolement is voor ouderen met verstandelijke beperkingen behoorlijk groot. Voor ondersteuning bij het behouden van hun sociale netwerk en bij betekenisvolle en passende daginvulling zijn zij meestal afhankelijker van professionals dan normaal begaafde ouderen. Professionals hebben een belangrijke taak bij het in stand houden, verbreden en betrekken van het sociale netwerk.

Aandachtspunten

  1. Hoe ouder mensen met een verstandelijke beperking worden, hoe groter de kans dat mantelzorgers wegvallen. Ouders overlijden en broers en zussen zijn niet altijd in staat dit verlies helemaal op te vangen. Dit vergroot de kans op vereenzaming.
  2. Het sociale netwerk is klein en bestaat soms enkel uit professionele hulpverleners. Deze professionals vormen een belangrijk fundament in het leven van de oudere. Met een klein sociaal netwerk leidt inperking van professionele zorg onmiddellijk tot een tekort aan ondersteuning.
  3. Wat betreft het emotionele welbevinden hebben ouderen met verstandelijke beperkingen behoefte aan praktische en morele steun op allerlei gebieden, omdat zij zich onzeker kunnen voelen. Dit komt doordat hun vermogens achteruitgaan en ze minder goed met veranderingen en prikkels kunnen omgaan.
  4. Er zijn ook ouderen met verstandelijke beperkingen zonder netwerk. Een gedeelte van deze groep valt onder de zogenaamde zorgmijders. Deze zorgmijders zijn niet in beeld bij zorgverleners en in bepaalde gevallen zelfs niet meer bij familie, omdat alle banden zijn verbroken. Veel ouderen uit deze groep hebben zowel psychiatrische problemen als een verstandelijke beperking.
  5. Mensen vanaf 55 jaar nemen minder deel aan dagbesteding en gaan minder vaak uit dan mensen onder de 55. Een groot deel brengt veel tijd binnenshuis door.
  6. Er is grote behoefte aan meer ondersteuning, kennissen of vrienden om de vrije tijd mee door te brengen. Deze behoefte is sterker in de weekenden.

Ondersteuning en daginvulling kunnen ouderen met verstandelijke beperkingen helpen om bestaande contacten te onderhouden en nieuwe contacten aan te gaan. Begeleiders kunnen daarbij helpen, maar dit vereist wel specifieke vaardigheden.

Bij de daginvulling moet de aandacht van de professional uitgaan naar de mogelijkheden en behoeften van ouderen met verstandelijke beperkingen. Vaak hebben zij steun nodig bij het ontwikkelen van een hobby of activiteit die past bij de eigen wensen en mogelijkheden.

Ondersteuning van de professional kan ook bestaan uit het samen verkennen van de woonomgeving en zoeken naar activiteiten die aansluiten bij vraag en mogelijkheden van de oudere en het aanbod in de buurt.

Ondersteuning zal veelal een heel praktisch karakter hebben. Dit betekent dat de professional soms bepaalde zaken helemaal over moet nemen, omdat de vaardigheden dit zelfstandig te doen niet meer aanwezig zijn. Bijvoorbeeld:

  • Ondersteuning bij het indelen van de dag en het zorgen voor een goede balans tussen rust en activiteit.
  • Ondersteuning bij het regelen van vervoer, het begeleiden naar activiteiten.
  • Ondersteuning bij het invullen van de vrije tijd.
  • Ondersteuning bij het beheren van administratie, financiën en spullen. 
  • Ondersteuning bij het gebruik van sociale media, internet, apps e.d. Ook ondersteuning bij het naar vermogen vergroten van 'mediawijsheid'

Bewegen

Ouderen met verstandelijke beperkingen zijn minder actief dan hun leeftijdsgenoten zonder verstandelijke beperking. De meeste ouderen met verstandelijke beperkingen blijven onder de ‘Nederlandse Norm Gezond Bewegen’.

Ook zijn ouderen met verstandelijke beperkingen minder fit dan ouderen zonder verstandelijke beperkingen. Ze hebben bijvoorbeeld minder kracht en uithoudingsvermogen. Lichamelijke activiteit en fitheid zijn van groot belang om gezond te blijven en om achteruitgang in activiteiten van het dagelijkse leven te voorkomen. Het is daarom belangrijk dat ouderen met verstandelijke beperkingen zo actief mogelijk blijven.

Van begeleiders vraagt dit de vaardigheid om ouderen te motiveren tot bewegen en beweegactiviteiten in en rondom de woning langzaam op te bouwen. Met een beweegplan op maat, dat onderdeel kan zijn van het ondersteuningsplan, kunnen meer beweegactiviteiten in het dagelijkse leven opgenomen en gestimuleerd worden.

Meer informatie

  • Vraag App
    Met Vraag App krijgen mensen met een licht verstandelijke beperking snel antwoord van vrijwilligers op hun dagelijkse vragen. Voor deze app is een abonnement nodig.
  • Projecten 'Buren', 'de Gereedschapskist' en 'Stamtafel'
    Stichting Prisma
    In 2016 gestart project in enkele stadsdelen van Amsterdam gericht op het ontwikkelen van een duurzaam netwerk voor kwetsbare buurtbewoners. Hierbij wordt samengewerkt met buurtbewoners en lokale ondernemers. De Gereedschapskist is een hulpmiddel om in gesprek te raken met mensen met een verstandelijke beperking over thema's die hen bezighouden. De 'Stamtafel' zijn georganiseerde ontmoetingsplekken voor mensen met een verstandelijke beperking.
     
  • 'Aandacht voor Iedereen'
    Met dit programma zorgen patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties samen met de koepel voor WMO-raden dat belangenbehartigers, WMO-raden en cliëntenraden hun krachten bundelen in het gesprek bij gemeenten. Het programma biedt informatie en advies.
     
  • Handreiking: 'Dagbesteding WMO'
    Zorgbelang Zuid-Holland, 2015
    Handreiking voor gemeenten en WMO/adviesradenmet aandachtspunten voor de invulling van dagbesteding als onderdeel van de WMO.
     
  • Hoe voer je een keukentafelgesprek?
    Elf tips voor een helder gesprek
     
  • Handboek: 'Bouwen aan Buurthulp'
    Movisie, 2014
    Hoe burenhulp te organiseren? Hoe wederkerigheid in deze hulp te introduceren, zodat gelijkwaardigheid wordt vergroot? Handboek met veel praktijkvoorbeelden.
     
  • Infographic: 'Samenwerken met informele zorg.
    Movisie,2017
    In deze infographic worden de elementen belicht voor succesvolle samenwerking rondom informele zorg.
     
  • 10 punten visie Kans-Plus
    In deze notitie geeft Kans-Plus, belangenorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking aan, welke zorg en ondersteuning gemeenten zouden kunnen bieden.
     
  • Inspiratiewijzer 'Toekomstbestendige dagactiviteiten in groepsverband'
    ActiZ, MOgroep, Vilans en Movisie
    De inspiratiewijzer biedt aanbieders van dagactiviteiten en gemeenten handvatten om dagactiviteiten beter te laten aansluiten op de mogelijkheden en behoeften van (kwetsbare) burgers.
     
  • Handreiking: ‘Thuis in de Gemeente’
    Nivel, 2012
    Tien handreikingen voor professionals en gemeenten om meedoen van mensen met verstandelijke beperkingen te bevorderen.
     
  • Boekje: ‘Thuis in de gemeente. Hoe kun jij meedoen?’
    Nivel, 2012
    Dit boekje gaat over meedoen in de gemeente, meedoen in de buurt, in een vereniging en met vrienden. Het is gericht op mensen met een verstandelijke beperking. In het boekje lezen ze hoe ze kunnen meedoen en wie hen daarbij kan ondersteunen.
     
  • Buurtmaatjesproject
    Stichting Prisma is dit project in 2014 gestart. Hierbij wordt een buurtbewoner als vrijwilliger gekoppeld aan een persoon met een verstandelijke beperking. Het doel van dit contact is om te helpen het sociale netwerk te versterken.
     
  • Beweegprogramma 'Bewegen om fit te blijven'
    Beweegprogramma met oefeningen voor ouderen met een lichte of matige verstandelijke beperking.
     
  • Werkboek: 'Stap voor Stap'
    Dichterbij Sport en Bewegen
    Methode om mensen met een verstandelijke beperking te begeleiden naar reguliere sportaanbieders.
     
  • Ondersteuning van ouderen met het Downsyndroom
    De Stichting Downsyndroom geeft op haar website bruikbare informatie voor gemeenten over medische zorg en vroegtijdige veroudering bij volwassenen met het Downsyndroom.
     
  • E-Book: 'Thuis in een onbegrijpelijke wereld'
    Praktisch handboek dat actuele wetenschappelijke en praktijkkennis over autisme combineert. Op de eerste plaats bedoeld voor begeleiders maar ook de moeite waard voor beleidsmakers. Bedoeld om mensen met een verstandelijke beperking en autisme beter te kunnen begeleiden wanneer zij zelfstandig (gaan) wonen. Als PDF te downloaden.