Achtergrond

Vergeten slachtoffers

Stel je voor: iedereen heeft honger, maar voedsel is schaars. Gelukkig heeft een psychiatrische instelling gevestigd in een boerderij de mogelijkheid haar eigen voedsel te verbouwen. Maar verplegers stelen de voorraad en patiënten raken nog verder ondervoed. Dat terwijl er ook al een gebrek is aan hygiëne en vakkundig personeel. Veel patiënten vinden de dood.

Een onvoorstelbaar scenario, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog was het een ramp die zich daadwerkelijk voltrok. Meer dan 1100 psychiatrisch patiënten en mensen met een verstandelijke beperking stierven in de Willem Arntsz Hoeve in Den Dolder.

Evacuaties

Altrecht en Reinaerde, de huidige beheerders van de Willem Arntsz Hoeve, vroegen onderzoekers Marco Gietema en Cecile aan de Stegge onderzoek te doen naar deze geschiedenis. Zij publiceerden hun bevindingen in het boek Vergeten Slachtoffers, Psychiatrische inrichting de Willem Arntsz Hoeve in de Tweede Wereldoorlog.
Bijna nergens in Nederland lag het sterftecijfer zo hoog als in de Willem Arntsz Hoeve. Toch zijn er aanwijzingen dat er elders in het land vergelijkbare gebeurtenissen plaatsvonden. Een belangrijke oorzaak van de achteruitgang van de zorg was het grote aantal patiënten die instellingen erbij kregen. Gietema: ‘Inrichtingen uit de kustprovincies werden geëvacueerd, waarop patiënten verspreid over het binnenland ondergebracht werden. In de Willem Arntsz Hoeve leefden toen zo’n 1600 mensen, terwijl er plaats was voor hooguit 950 patiënten. We weten dat bijvoorbeeld ook Zon en Schild in Amersfoort hiermee te maken kreeg.’

Nader onderzoek

In 1942 werd het bestuur van de Willem Arntsz Hoeve vervangen door nationaalsocialisten. Zij ondernamen nauwelijks iets om de slechte leefomstandigheden te verbeteren.  Gietema: ‘Zo werden mannelijke personeelsleden aangemoedigd zich te melden bij het leger van de NSB en werd er een lening van zeven ton – zonder noodzaak - in één keer afgelost.’
Toch kan hij nog niet zeggen of er op de massale sterfte bewust is aangestuurd. ‘Daarvoor is meer onderzoek nodig. Dan kunnen we vergelijkingen maken met instellingen die bijvoorbeeld niet onder leiding van een NSB-bestuur stonden. Het zou mooi zijn als dit vanuit de sector op gang komt. In ieder geval richten VGN en GGZ de Stichting Vergeten Slachtoffers op om financiering mogelijk te maken.’
Van genoeg belangstelling voor verder onderzoek zal het niet afhangen. Volgens Gietema zijn er weinig kranten die geen aandacht aan het boek hebben besteed.