Bouwsteen 1: Het zorgproces rond de individuele persoon

Hieronder staat de volledige tekst van bouwsteen 1: 'Het zorgproces rond de individuele persoon; persoonsgerichte zorg en ondersteuning'.

Client en ouder of professional samen lachend

De tekst van bouwsteen 1 bestaat uit vier elementen:

Het uitgangspunt van bouwsteen 1

Goede zorg en ondersteuning is persoonsgericht, dat wil zeggen: het zet de mens centraal en het sluit aan op de mogelijkheden, de wensen en het leven van degenen aan wie professionals elke dag zorg en ondersteuning verlenen. Een standaard aanpak bestaat er daarom niet. Voor professionals is het individuele zorgproces altijd het uitgangspunt, in de wetenschap dat mensen met een beperking vaak groepsgebonden zorg ontvangen.

Om te weten wat iemands ondersteuningsbehoeften, wensen en voorkeuren zijn, is de dialoog tussen mensen met een beperking, hun verwanten en sociaal netwerk, en professionals het uitgangspunt. Dat levert, aangevuld met diagnostiek en de voorgeschiedenis van degene om wie het gaat, een integraal beeld op van de mens achter de zorg- en ondersteuningsvraag. Daarmee leren professionals iemand beter kennen.

Op basis daarvan kunnen professionals vanuit hun expertise zorgvuldig de wensen verkennen van degenen aan wie zij zorg verlenen en de mens centraal te zetten: welke behoefte zit erachter de wens? Om daarna te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om die wensen te vervullen. Zo kunnen zij kijken naar wat wel kan in plaats van wat niet kan.

De uitwerking van bouwsteen 1

De afspraken die in samenspraak worden gemaakt over zorg, ondersteuning, doelen en ontwikkelmogelijkheden, komen in een ondersteuningsplan (ook wel zorgplan genoemd) te staan. Dit plan geeft aan alle betrokkenen inzicht en duidelijkheid. De zorgaanbieder zorgt ervoor dat het plan continu aandacht heeft én regelmatig door professionals besproken wordt met mensen met een beperking en hun verwanten.

Het ondersteuningsplan vergroot de eigen invloed van mensen met een beperking op hun zorgproces. Het geeft namelijk weer wat zij en hun verwanten belangrijk vinden. Dat staat centraal in het ondersteuningsplan en dat is voor professionals het uitgangspunt in hun werk. Door het plan ook daadwerkelijk samen met mensen met een beperking en hun verwanten te maken, krijgt het plan voor hen meerwaarde.

Niet iedereen is in staat om zelf doelen of ontwikkelingen te formuleren. Soms vinden professionals het moeilijk om achter de wensen en doelen van mensen met beperkingen zelf te komen. Dan kunnen verwanten helpen: wat is volgens hen belangrijk en welke mogelijkheden zien zij?

In de Handreiking Ondersteuningsplannen staat beschreven wat de wettelijke eisen zijn aan een ondersteuningsplan en op welke wijze professionals samen met mensen met een beperking, verwanten en het sociaal netwerk, hier invulling aan kunnen geven. Deze handreiking is onderdeel van dit kwaliteitskompas.

Ruimte en bedoeling van bouwsteen 1

Het ondersteuningsplan is veel meer een middel om gezamenlijk afspraken te maken en die in de dagelijkse zorg en ondersteuning vorm te geven, dan een doel op zichzelf. Juist het gezamenlijke proces en de gezamenlijke dialoog in de praktijk van alle dag, waarin de afstemming over zorg en kwaliteit van bestaan plaatsvindt, staat centraal.

Het gaat dus om een goede uitwisseling tussen mensen met een beperking, verwanten en professionals. Dat hoeft niet altijd in de vorm van een vergadering, en een ondersteuningsplan hoeft niet altijd een schriftelijk plan te zijn. Er zijn andere vormen denkbaar, zoals een film of een andere visuele of auditieve weergave. Hoewel het ondersteuningsplan een wettelijke verplichting is, is de vorm vrij. Bovenal is het ondersteuningsplan dynamisch omdat het is afgestemd op persoonlijke wensen en ontwikkelingen.

Een fundamentele vraag in het ontwikkelproces van mensen met een beperking is: moet het altijd beter? Nee. Soms is goed ook gewoon goed genoeg. Helemaal als mensen met een beperking of hun verwanten aangeven op bepaalde punten tevreden te zijn. En als er een ontwikkeling of een doel niet is behaald, betekent dat niet per definitie falen. Het leven is méér dan een optelsom van behaalde doelen.

Bovendien zijn er verschillende type doelen en afspraken. En, wanneer is iets eigenlijk een doel en moet er altijd een doel worden beschreven? Een doel kan betrekking hebben op het leren van vaardigheden, maar ook op iets dat leuk is om te doen. Doelen hoeven niet allemaal groot te zijn en er hoeven ook niet voor een heel jaar nieuwe doelen geformuleerd te worden. Doelen in kleine stapjes kunnen meer houvast geven dan een groter doel voor de lange termijn.

Aandachtspunten van bouwsteen 1

Hoe voer je een goed gesprek?

Het goede gesprek staat centraal, maar hoe voer je eigenlijk een goed gesprek? In de eerste plaats zijn de juiste mensen nodig: mensen met een beperking, hun verwanten en sociaal netwerk, en professionals. Zijn er daarnaast anderen waarvan mensen met een beperking het fijn vinden als diegenen aansluiten? In de tweede plaats is een veilige omgeving belangrijk. Een omgeving waar ruimte is voor openheid, waar op een gelijkwaardige manier wordt gecommuniceerd zodat iedereen het begrijpt, waar gesprekspartners kunnen omgaan met verschillende opvattingen en waar iedereen tot zijn recht komt.

Veel aandacht voor het Elektronisch Cliëntendossier (ECD)

Het implementeren van het ondersteuningsplan in het ECD of een cliëntenportaal is een ingewikkeld en tijdrovend proces. Daarom is het belangrijk om  het ECD en het cliëntenportaal zo vorm te geven dat het helpend en dienend is, en ook geschikt voor het uploaden van films of tekeningen, bijvoorbeeld.

Leren van en met elkaar

Zorgaanbieders geven op verschillende manieren vorm aan het individuele zorgproces, bijvoorbeeld door andere manieren van gespreksvoering en wie daarbij betrokken zijn. Zorgaanbieders zouden meer van en met elkaar kunnen leren door bij elkaar in de keuken te kijken, ook samen met mensen met een beperking en hun verwanten. Blijvend leren van elkaar en blijvend informatie halen en brengen, bevordert transparantie en kwaliteitsverbetering. En je kunt ook samen concluderen dat belangrijke aspecten heel goed op orde zijn.

Meer informatie

Het volledige Kwaliteitskompas Gehandicaptenzorg 2023-2028 PDF kunt u hier downloaden. Via onderstaande links leest u de afzonderlijke bouwstenen en hoofdstukken van het Kwaliteitskompas: