Ondersteuning van ouderen met verstandelijke beperkingen bij maatschappelijke participatie

Oudere man met mobiel

Wanneer ouderen met verstandelijke beperkingen voor ondersteuning een beroep doen op de WMO, dan hebben zij profijt van een goede samenwerking tussen gemeenten en zorg- en welzijnsorganisaties en tussen professionals en niet-professionals. Dit betekent: elkaars werkwijze leren kennen, informatie uitwisselen en afspreken wie wat kan doen.

Om de maatschappelijke participatie van ouderen met verstandelijke beperkingen te stimuleren gaat het om:

Hulp bieden bij:

  • het hebben en onderhouden van een sociaal netwerk;
  • het gebruik maken van voorzieningen in de samenleving;
  • het leveren van een bijdrage aan de samenleving door vrijwilligerswerk, burenhulp of inzet als ervaringsdeskundige.

Dit is succesvol wanneer:

  • oog is voor alle dimensies van het bestaan;
  • er voldoende keuzemogelijkheden zijn;
  • men zich veilig kan bewegen in de samenleving;
  • een sociaal netwerk aanwezig is;
  • geïntegreerde zorg- en dienstverlening geboden wordt die goed aansluit op eigen zelfredzaamheid en die kwalitatief en kwantitatief passend is.

Aandachtspunten

  • Veel ouderen met verstandelijke beperkingen bewegen zich in een kleine wereld. Ze willen niet altijd contact met de buitenwereld, omdat daarin niet altijd ruimte voor ze is.
  • Bij ouderen met verstandelijke beperkingen is het belangrijk oog te hebben voor het gevaar op overbelasting. Vanwege het verschil tussen kalenderleeftijd, functionele leeftijd, het niveau van cognitieve ontwikkeling en de sociaal-emotionele ontwikkeling bestaat gevaar op een verkeerde inschatting.
  • Onvoldoende professionele hulp heeft op de lange termijn een negatief effect op de veerkracht van het sociale netwerk. Dit belang moet bij de toewijzing van ondersteuning meegewogen worden, zodat de kracht van het sociale netwerk in stand kan blijven.
  • Voor ouderen met verstandelijke beperkingen is het erg moeilijk om zelfstandig sociale contacten te leggen. Buurtgenoten en vrijwilligers haken vaak af omdat ze de wederkerigheid in het contact missen. Professionele ondersteuning is dan belangrijk om naar beide kanten drempels weg te nemen.
  • Meedoen aan het gewone leven kost veel moeite en kan gevoelens van verwarring, schaamte, mislukking en miskenning oproepen. Veel ouderen willen niet ‘opvallen’ in de publieke ruimte.
  • De snelle ontwikkelingen op het gebied van technologie (e-health), het intensieve en brede gebruik van social media, mobiele telefoon, computer, tablet en internet vergroten de kloof tussen ouderen met een verstandelijke beperking en anderen. Goede en passende begeleiding bij het naar vermogen leren gebruiken van deze technologie is belangrijk. Er worden gelukkig steeds meer apps speciaal voor mensen met een (lichte) verstandelijke beperking ontwikkeld.
  • Mensen met verstandelijke beperkingen zoeken een thuisgevoel en vertrouwdheid graag in contact met lotgenoten tijdens dagbesteding en in de vrije tijd. Het wonen in een bekende wijk, met familie en dagbesteding in de buurt, is een goede garantie om niet te vereenzamen.

Belemmerende en bevorderende factoren voor maatschappelijke participatie

Bevorderende factoren

Belemmerende factoren

Voldoende praktische en sociale vaardigheden.

Onvoldoende mogelijkheden voor professionals om maatschappelijke participatie vorm te geven.

Sociale steun.

Belemmeringen in regelgeving.

Ondersteuning van professionals gericht op omgeving.

Geen prioriteit in het beleid.

Zich welkom voelen door de buurt.

Onvoldoende visie, kennis en deskundigheid bij professionals.

De (sociale)infrastructuur in de buurt: huisvesting, veiligheid, toegankelijkheid voorzieningen, aanwezigheid passende activiteiten.

 

(lokaal) beleid gericht op maatschappelijke participatie van mensen met beperkingen.

 

Samenwerking op beleids- en uitvoerend niveau.

 

Voldoende regel- en experimenteerruimte voor professionals.

 

Meer informatie

  • Vraag App
    Met de 'Vraag App' krijgen mensen met een licht verstandelijke beperking van een vrijwilliger snel antwoord op hun dagelijkse vragen. Voor het gebruik van deze app is een abonnement nodig.
     
  • Handreiking: 'Meedoen & Meetellen'
    Handreiking en trainingsmodules voor managers, beleidsmedewerkers en professionals in zorg en welzijn, bij gemeenten of andere organisaties die te maken hebben met mensen met een verstandelijke beperking. Biedt aanknopingspunten voor het ontwikkelen of aanpassen van beleid om mensen met een verstandelijke beperking mee te laten doen in de reguliere samenleving.
     
  • Artikel: 'We moeten nu ook weer niet teveel verwachten van de wederkerigheid van relaties'
    Karin Asma, Lianne Huizing, Jaap Olthof, www.socialevraagstukken.nl, april 2016.
    Artikel op basis van interviews met mensen met een licht verstandelijke beperking, die gebruik maken van een WMO voorziening. Hieruit blijkt dat het informele netwerk van mensen met een licht verstandelijke beperking gekenmerkt wordt door oppervlakkigheid en instabiliteit en veelal onvoldoende betrouwbaar is om in nood op terug te vallen.