Meedoen met je talent: zo hoor je erbij

‘Je leven breekt in tweeën’

Elf jaar werkt Hogeslag als begeleider bij zorgorganisatie InteraktContour met mensen met niet-aangeboren hersenletsel. Ze vertelt dat ze is opgeleid in het werken met mensen met een verstandelijke beperking, net als haar moeder, maar toen ze met deze doelgroep in aanraking kwam, maakte ze, onder de indruk van de veerkracht van mensen met niet-aangeboren hersenletsel, de overstap. ‘Het verschil met iemand die geboren wordt met een beperking, is de breuk in de levenslijn’, zegt Hogeslag. ‘Mensen met niet-aangeboren hersenletsel weten over het algemeen hoe hun leven vóór het letsel was. Ze hebben vaak een gezin, een baan, een huishouden, en ineens verandert alles.’ 

Confronterend en motiverend

Ze herinnert zich hoe zij als negentienjarige een moeder met niet-aangeboren hersenletsel moest uitleggen hoe ze een broodtrommel klaarmaakt. ‘Zij was altijd degene geweest die broodtrommels klaarmaakte voor haar kinderen en nu moest ik haar helpen. Ik had haar dochter kunnen zijn. Dat is confronterend, maar het maakt me extra gemotiveerd om op een liefdevolle en respectvolle manier hen te helpen om te ontdekken wie ze zijn en welke mogelijkheden en talenten zij hebben.’ 

Eigen regie en veerkracht

Wat haar betreft staat bij mensen met niet-aangeboren hersenletsel één woord bovenaan: veerkracht. ‘Veel mensen zien hun leven instorten, en toch vinden ze de kracht om weer door te gaan, om zichzelf terug te vinden of om zichzelf soms helemaal opnieuw uit te vinden.’ Ze geeft een voorbeeld van een vrouw die voorheen in de zorg werkte en met niet-aangeboren hersenletsel op de groep terecht kwam waar Hogeslag werkt. ‘Dat is een hechte groep bewoners en voor “nieuwkomers” is het vaak lastig om er tussen te komen. Bovendien hadden de bewoners meer zorg nodig dan deze vrouw, die eigenlijk best veel zelf kon. Dat maakte het verschil tussen hen nog groter. Maar op een heel natuurlijke manier is zij medebewoners gaan helpen, met eten of met het pakken van een kop thee, bijvoorbeeld. Langzaam werd het vanzelfsprekend dat zij meehielp. Iedereen waardeerde haar hulp, en belangrijker, haarzelf. Zo kon ze, net als vroeger, haar talent om voor anderen te zorgen weer inzetten. Ze werd een grote meerwaarde voor de groep. Ze voelde zich weer gezien en van waarde.’

Meedoen met je talenten

Een betekenisvol leven voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel is wat Hogeslag betreft onlosmakelijk verbonden met eigen regie: ‘Niet zorg die alles overneemt, maar samen kijken wat iemand zelf nog kan, waar iemand naartoe wil en wat er wél mogelijk is. Pas daarna: wat kan iemand betekenen voor een ander en voor de samenleving?’ Ze noemt Tessa als voorbeeld, een hoogopgeleide vrouw met niet-aangeboren hersenletsel die zich eenzaam voelde. ‘Vrijwilligers om iets met haar te gaan doen, waren moeilijk te vinden, dus draaiden we de vraag om. We keken niet naar wat de maatschappij haar kon geven, maar wat zíj de maatschappij kan geven. Ze heeft een universitaire studie gedaan en kan nog fantastisch met taal overweg’, vertelt Hogeslag. ‘Nu organiseren we elke vrijdag ‘Tessa’s Taaluurtje’ in de bibliotheek, waar ze mensen helpt met een taalachterstand. Haar eenzaamheid sloeg om in verbondenheid: ze heeft nu vrienden, werkt met haar talent, heeft een duidelijke rol in de bieb en voelt zich opnieuw een volwaardig onderdeel van de samenleving.’

Brug naar de samenleving

Voor Hogeslag zelf betekent een betekenisvol leven: ertoe doen, gezien worden om wie je bent en om wat je kunt, van waarde zijn voor een ander. Dat herkent ze ook bij mensen met niet-aangeboren hersenletsel; in haar werk ziet ze dat terug in grote én kleine momenten. Het betekent ook dat juist die blik naar buiten belangrijk is: meedoen in de maatschappij met je eigen talenten.

‘Goede zorg en betekenisvolle participatie vragen om begeleiders die hun vak verstaan en met tijd, aandacht en liefde de complexe zorgvragen oppakken. In een tijd van personeelstekorten en toenemende werkdruk, is dat lastig te organiseren’, erkent Hogeslag. Maar er speelt nog iets anders. ‘De integratie van mensen met een beperking is lastig door gescheiden zorgstructuren’, geeft ze aan. ‘Mensen worden vaak in aparte hokjes geplaatst, zoals gespecialiseerde zorglocaties en aparte dagbesteding, en dat belemmert de zichtbaarheid en maatschappelijke participatie. Het vraagt om lef, creativiteit en buiten de gebaande paden te denken.’ Ze voelt zich daarin gesteund door haar organisatie die ruimte geeft voor professionele creativiteit en eigen verantwoordelijkheid. ‘Een absolute voorwaarde.’

Kleine initiatieven, grote impact

Zo ontstaan initiatieven die het verschil maken. Soms heel klein, met grote effecten, zoals het taaluurtje in de bibliotheek. En ook de nauwe banden die er zijn met de basisschool iets verderop in de straat. Daaruit ontstonden concrete vormen van samenleven. Kinderen van de basisschool kwamen bij InteraktContour puzzelen en knutselen, en tijdens de Koningsspelen hielpen bewoners als vrijwilliger bij de spelletjes. ‘Kinderen zien dan niet “cliënten”, maar gewoon iemand met wie je kunt lachen of een spel kunt doen. Voor cliënten zijn zulke dagen goud waard: ze voelen dat er naar hen omgekeken wordt en dat ze erbij horen. Het laat zien dat ieder mens, met of zonder hersenletsel, van betekenis kan zijn voor een ander.’

Visie2035

Dit verhaal van Lotte Hogeslag is een van de ervaringsverhalen bij Visie2035 van de VGN. Het laat zien hoe een betekenisvol leven er in de praktijk uit kan zien voor mensen met een beperking, en hoe meedoen met je talenten voor iedereen iets anders betekent. In het visiedocument Visie2035 lees je hoe de gehandicaptenzorg samen werkt aan een samenleving waarin ieder mens erbij hoort, gezien wordt en de kans krijgt zich te ontwikkelen op een manier die bij hem of haar past.