Blog: Verjaardag zonder slingers

‘Ons land is beperkt’

Aanstaande maandag staat het notaoverleg over de initiatiefnota ‘Ons land is beperkt’ op de agenda van de Tweede Kamer. De nota stamt alweer uit 2022. De kabinetsreactie kwam in 2025. Dus vroeg de Tweede Kamer om een ‘actualisatie’ van deze kabinetsreactie en die kwam afgelopen dinsdag. Gelukkig is er her en der wel wat voortgang en verbetering te melden, maar verder valt vooral de vrijblijvendheid in de aanpak op. Alle hoop is gevestigd op ‘gesprekken’, ‘pilots’, ‘convenanten’, ‘continue aandacht’ en nog meer gesprekken. Of ‘het kabinet heeft een andere keuze gemaakt’ en ‘de uitvoering brengt de nodige complexiteit met zich mee’. Ik kan niet zeggen dat de ambitie en daadkracht er vanaf spatten. Ieder(in) stuurde deze week zeer terecht een kritische brief aan de Tweede Kamer. 

Oneindig geloof in handreikingen en convenanten

Aan de agenda van het notaoverleg is ook de ‘Werkagenda VN-verdrag Handicap 2025 -2030’ toegevoegd. De VGN pleitte een jaar geleden bij de lancering van die werkagenda al voor een steviger ambitieniveau en snellere concrete resultaten. Deze week stuurde de minister een update over de uitvoering van deze werkagenda naar de Tweede Kamer. Wat me verbaast is dat het geloof in 'handreikingen, convenanten of landelijke kaders' oneindig groot blijft en wetgeving bijna taboe lijkt. In het rapport over de verschillen tussen gemeenten, een bijlage bij deze update, viel m'n oog op deze passage: 'Politieke keuzes in beleid. Uiteindelijk is het daarmee aan de gemeenteraad, het hoogste bestuurlijke orgaan van de gemeente, welke afweging men daarin maakt. En dus ook welke verschillen met andere, al dan niet naburige, gemeenten men aanvaardbaar vindt.' 

De clou is nu juist dat gemeenteraden (logischerwijs) vooral oog hebben voor het eigen beleid en niet zozeer voor het beleid van andere gemeenten (zoals ook bleek bij de decentralisatie van de jeugdzorg, waar iedere gemeente eigen ‘productcodes’ en ‘inkoopeisen’ ontwikkelde). Het VN-comité en landelijke organisaties, inclusief de Tweede Kamer, vinden de verschillen tussen gemeenten inmiddels onaanvaardbaar groot. Het is vrij bizar om te denken dat gemeenteraden dit op gaan lossen (op basis van 'handreikingen' of 'convenanten'). Dit vraagt gewoon om duidelijke en stevige landelijke wetgeving. Die ook ruimte biedt voor lokaal maatwerk, maar wel een ondergrens garandeert die in heel Nederland geldt.

Nederland voldoet niet aan afspraken uit VN-verdrag Handicap

Afgelopen zondag was het precies 10 jaar geleden dat Nederland het VN-verdrag Handicap ratificeerde. Dat was 10 jaar later dan veel andere landen. En nog steeds hobbelen we in Nederland achter de feiten aan. Vorige week donderdag organiseerde Ieder(in) een interessant symposium ter gelegenheid van de verjaardag van het VN-verdrag Handicap. De Nationale Ombudsman, de voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme en tal van ervaringsdeskundigen waren eensgezind: Nederland voldoet nog lang niet aan de afspraken uit dit verdrag en met de huidige aanpak gaan we dat ook niet snel bereiken.

Van intenties naar actie

Het rondetafelgesprek over ’10 jaar VN-verdrag Handicap’ afgelopen maandag in de Tweede Kamer met experts en ervaringsdeskundigen kleurde dit beeld nog verder in. Het beeld dat uit de bijdragen van de insprekers naar voren komt is glashelder: er zijn genoeg intenties, vrijblijvende afspraken en dikke stapels papier, maar het is nu tijd voor actie, wetgeving, budget en handhaving. Ook het College voor de Rechten van de Mens concludeert in een onderzoek ter gelegenheid van 10 jaar VN-verdrag Handicap dat mensen met een beperking nog steeds niet volledig deel kunnen nemen in de samenleving. En het NIBUD rekende uit dat de plannen van het kabinet voor mensen met een chronische ziekte of beperking leiden tot honderden euro’s per maand aan extra zorgkosten.

Campagne ‘Heb je iets nodig?’

Onder het gesternte van deze zorgwekkende signalen lanceerde het ministerie van VWS ter gelegenheid van 10 jaar VN-verdrag Handicap een publiekscampagne. ‘De campagne is bedoeld om ongemakkelijke situaties te doorbreken en mensen op te roepen om gewoon te vragen: Heb je iets nodig? De campagne roept onder andere werkgevers en werknemers op om dé vraag te stellen aan mensen met een beperking. Maar ook collega’s, klasgenoten én voorbijgangers. Dat kan helpen om Nederland stap voor stap toegankelijker te maken zodat iedereen kan werken, leren, sporten, reizen en genieten van een avondje uit’, aldus het persbericht van het ministerie. En natuurlijk is een inclusieve samenleving iets van ons allemaal en kan (en moet) iedereen een bijdrage leveren. Dus is met een campagne die hier aandacht voor vraagt op zichzelf niets mis. Maar in de context van een rijksoverheid die al 20 jaar tekort schiet in het maken van wetten en beleid om de doelen van het VN-verdrag Handicap te realiseren, schuurt het ook een beetje. ‘Heb je iets nodig?’ Ja, een overheid die écht werk maakt van het VN-verdrag Handicap. Geen handreikingen, maar wetten. Geen onderzoeken, maar nu aan de slag. Geen convenanten, maar euro’s. 

Hele kabinet nodig

Het VN-verdrag Handicap raakt vrijwel alle beleidsterreinen. Alle ministers en staatssecretarissen hebben dus werk te doen. Toch zit de Tweede Kamer maandag waarschijnlijk weer alleen met de VWS-minister aan tafel. Ik herhaal graag mijn pleidooi om meer bewindspersonen bij deze debatten te betrekken. De Tweede Kamer heeft maandag in ieder geval genoeg te bespreken en besluiten. Het moet concreter & afdwingbaarder, sneller & ambitieuzer en in financiële zin: boter bij de vis.