Toekomst VGN Waaier: aangescherpte criteria en uniforme herbeoordeling in 2027

Waarom dit meta-advies?

De Commissie van Deskundigen signaleert, net als het veld, een groeiende spanning tussen twee opgaven:

• de behoefte aan versimpeling en hanteerbaarheid van cliëntervaringsmetingen in een context van personeelsschaarste en hoge werkdruk;
• en de noodzaak om ervaringen van mensen met een beperking op een zorgvuldig, betrouwbaar en valide manier op te halen en te benutten in het primaire proces.

De VGN onderschrijft dit spanningsveld en herkent de worsteling van aanbieders. Tegelijkertijd wordt het belang benadrukt van het behoud van de Waaier als sectorbreed kader met getoetste instrumenten. Juist dat kader biedt gezamenlijke grip op kwaliteit en voorkomt versnippering of een glijdende schaal naar niet‑getoetste ‘eigen’ instrumenten.

Dit is ook de strekking van het masteronderzoek dat in 2025 is uitgevoerd door twee masterstudenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam (lees hier de samenvatting van beide masterthesissen).

Aangescherpte criteria: helderder en werkbaarder

Kern van het Meta‑advies is een aanscherping en herordening van de criteria voor toelating tot en beoordeling binnen de Waaier. De commissie maakt daarin expliciet onderscheid tussen:

• poortcriteria (1–6): hieraan moet altijd worden voldaan;
• aanvullende criteria (7–8): belangrijk voor kwaliteit en keuze-informatie, maar niet doorslaggevend voor toelating.

In de aangescherpte set krijgen criteria die raken aan zinvol gebruik in de praktijk meer gewicht, zoals:

• individuele cliëntinformatie en concrete verbeterwensen;
• inbedding in de zorgplancyclus (zorgplan/MDO), bij voorkeur met digitale koppeling met het elektronisch cliëntendossier (ECD);
• aggregatie op team‑ of locatieniveau om te leren en verbeteren.

Daarnaast is gekozen voor een meer proportionele benadering van betrouwbaarheid en validiteit: passend bij doel, doelgroep en ontwikkelfase van een instrument. Daarmee blijft de inhoudelijke kwaliteit geborgd, terwijl innovatie en doorontwikkeling ruimte krijgen.

Uniforme beoordeling en transparante rangorde

Nieuw is ook de introductie van een uniforme beoordelingssystematiek met een scoringsschaal van 0–3 per criterium. De uitgewerkte toetsingsmatrix maakt zichtbaar:

• wanneer een instrument wordt toegelaten (geen 0 op een poortcriterium en een minimale poortsom);
• hoe instrumenten zich tot elkaar verhouden via een transparante rangorde op basis van totaalscore;
• en waar ontwikkelopgaven liggen.

Het eerdere toelatingscriterium ‘meerwaarde ten opzichte van bestaande instrumenten’ vervalt. Dit stimuleert innovatie en voorkomt dat nieuwe, mogelijk beter passende instrumenten worden geweerd terwijl bestaande instrumenten onvoldoende doorontwikkelen.

Nulmeting in de zomer van 2027

Een belangrijk gevolg van het bestuursbesluit is dat in de zomer van 2027 een nulmeting plaatsvindt: Alle huidige instrumenten in de Waaier – én eventuele nieuwe indieningen – worden dan beoordeeld volgens de aangescherpte criteria en de nieuwe toetsingsmatrix.

Deze nulmeting markeert de start van een meer eenduidige en navolgbare beoordelingscyclus, waarin instrumenten worden gestimuleerd om zich blijvend te verbeteren. Instrumenten die structureel onvoldoende voortgang laten zien, kunnen op termijn hun plek in de Waaier verliezen.

Wat betekent dit voor VGN‑leden en ontwikkelaars?

Voor zorgaanbieders betekent dit:

• meer duidelijkheid over waarom instrumenten in de Waaier staan;
• beter vergelijkbare informatie hoe de instrumenten zich tot elkaar verhouden om een passende keuze te maken;
• en een krachtiger Waaier‑kader dat ruimte biedt voor vereenvoudiging, zonder in te leveren op kwaliteit of zeggingskracht van cliëntervaringen.

Voor ontwikkelaars van cliëntervaringsinstrumenten brengt het bestuursbesluit duidelijke inhoudelijke en procesmatige consequenties:

• De huidige indeling in categorie 1 en categorie 2 komt te vervallen. 
• In plaats daarvan worden instrumenten binnen de Waaier geplaatst op een transparante scoringsladder, gebaseerd op de totaalscore die zij behalen op de aangescherpte criteria. 
• Deze rangorde maakt zichtbaar waar instrumenten zich bevinden in hun ontwikkeling en stimuleert gerichte doorontwikkeling over de tijd.
• Van ontwikkelaars wordt verwacht dat zij hun instrumenten expliciet positioneren ten opzichte van de nieuwe criteria en de bijbehorende toetsingsmatrix. (Meer informatie over het nieuwe rapportageformat volgt later dit jaar).
• Voor instrumenten die nu in categorie 1 zijn geplaatst, betekent het besluit bovendien dat zij eerder dan verwacht een volledige herbeoordeling ondergaan: deze vindt plaats bij de nulmeting in de zomer van 2027, op basis van de nieuwe criteria en beoordelingssystematiek. Daarmee ontstaat voor alle instrumenten een gelijk speelveld en een duidelijker en consistenter kader voor toetsing, doorontwikkeling en plaatsing binnen de Waaier.

Meer informatie

Het volledige Meta‑advies, de bijlage met de aangescherpte criteria en de toetsingsmatrix worden openbaar beschikbaar gesteld onderaan dit artikel. In de komende periode zal de VGN ontwikkelaars en leden verder informeren over de planning en praktische consequenties richting de nulmeting in 2027.

Planning 2026

Dit kalenderjaar zal er geen beoordeling plaatsvinden, ook niet voor nieuwe indieningen. De nulmeting in de zomer van 2027 is weer de eerste indieningsmogelijkheid voor nieuwe instrumenten. 

Wat er wel plaatsvindt in 2026 is de mogelijkheid voor ontwikkelaars om met de Commissie van Deskundigen in gesprek te gaan op 20 en 22 mei (de zogeheten ‘Tweedaagse’). Op deze twee dagen spreekt de commissie separaat met alle ontwikkelaars om te reflecteren op de beoordeling van eind 2025 en vooruit te kijken naar de nulmeting op basis van de aangescherpte criteria en scoringsmethodiek in 2027. Het biedt ontwikkelaars vooral de gelegenheid om eventuele vragen die zij hebben aan de commissie voor te leggen en deze te bespreken.

Ten slotte zal er op 13 oktober 2026 een themabijeenkomst worden georganiseerd door de commissie en de VGN voor (eind)gebruikers en ontwikkelaars. Meer informatie over het inhoudelijke thema en de mogelijkheid tot aanmelden, zal voor de zomer op de website van de VGN te vinden zijn.