Veelgehoorde vraag: 'hoe spreek je een collega of cliënt aan die zich niet aan rookvrij houdt?'’

Veelgehoorde vraag: hoe spreek je collega’s of cliënten aan die zich niet aan de rookvrije afspraken houdt?

Werken in een rookvrije omgeving is een gedeelde verantwoordelijkheid. Toch merken organisaties vaak dat het aanspreken van een collega of cliënt die zich niet aan rookvrij houdt, uitdagend is. Het kan de werk- of behandelrelatie beïnvloeden, en medewerkers willen voorkomen dat ze het gevoel krijgen een soort “rookpolitie” te zijn. Hoe ga je hier op een effectieve en respectvolle manier mee om?

Antwoord van experts: werk met een duidelijke visie, beleid en verbindende communicatie

Start vanuit visie en missie

Het begint bij een heldere visie en beleid: waarom zetten we ons in voor een rookvrije omgeving? Een gedeeld beleid – bijvoorbeeld: “iedereen heeft recht op een gezonde en rookvrije werk- en leefomgeving” – helpt om een eenduidige en gezamenlijke verantwoordelijkheid te creëren. Duidelijke afspraken binnen teams zorgen voor consistentie, en medewerkers voelen zich hierdoor gesteund. Dit voorkomt ook dat de verantwoordelijkheid volledig op het individu terechtkomt. Agendeer het thema tijdens een teamvergadering (bij voorkeur herhaaldelijk) en bespreek hoe collega’s aangesproken willen worden. Hetzelfde kan tijdens een bewoners- of cliëntenoverleg. 

Daarnaast is het belangrijk om gedrag bespreekbaar te maken zonder directief of afwijzend over te komen. Een effectieve methode hiervoor is motiverende gespreksvoering. Dit is een gespreksstijl die gericht is op samenwerking en het versterken van iemands eigen motivatie voor gedragsverandering. Succesfactoren hierbij zijn:

1. Open vragen stellen: Nodig de ander uit om hun gedrag te reflecteren, bijvoorbeeld: “Wat maakt het voor jou lastig om de rookvrije afspraak na te leven?”
2. Erkenning geven: Laat zien dat je begrip hebt voor hun situatie of worstelingen: “Ik begrijp dat stoppen met roken niet eenvoudig is.”
3. Autonomie respecteren: Vermijd het opleggen van oplossingen. In plaats daarvan kun je vragen: “Hoe denk jij dat we samen een rookvrije omgeving kunnen waarborgen?”
4. Focus op het gezamenlijke doel: Benadruk de gedeelde verantwoordelijkheid en voordelen van een rookvrije omgeving.

Rookvrij als gedeelde verantwoordelijkheid

Aanspreken op rookgedrag is geen eenvoudige taak, maar met een duidelijke visie, afspraken en verbindende communicatie is het mogelijk om de rookvrije afspraak te behouden zonder relaties te schaden. Uiteindelijk draagt dit bij aan een gezonde werk- en leefomgeving voor iedereen.

Organisaties zoals Pharos, Rookvrije Generatie en Trimbos benadrukken het belang van een rookvrije zorgomgeving en bieden handvatten om het gesprek hierover aan te gaan. Rookvrij betekent niet alleen regels, maar ook ondersteuning voor iedereen die wil stoppen met roken. Samen bouwen we aan een gezondere toekomst.

Tiendelige tekeningenreeks over Rookvrije ouderen- en gehandicaptenzorg  

Dit is de tiende tekening in de serie Rookvrije ouderen- en gehandicaptenzorg, ontwikkeld door VGN en ActiZ in samenwerking met Calidus (was WilgaerdenLeekerweidegroep), Ipse de Bruggen en Atlant. We hopen hiermee het gesprek te starten en organisaties te motiveren om stappen te zetten in rookvrije zorg. De tekening is vrij te gebruiken om het gesprek te starten of vervolgen. Bekijk de andere tekeningen via de overzichtspagina tiendelige rekeningen reeks rookvrije zorg.  

Meer over rookvrije zorg weten? 

In samenspraak met leden hebben ActiZ en VGN in hun visie gesteld dat ‘Iedereen recht heeft op schone lucht en medewerkers en cliënten dus moeten kunnen werken en leven in een rookvrije (woon)omgeving’. Iedereen mag dus zélf bepalen of ze (blijven) roken. Zorgorganisaties ondersteunen wel bij het stoppen met roken als dat gewenst is en creëren (via organisatiebeleid) een gezonde omgeving voor iedereen. Dit noemen we rookvrije zorg.