Hoe kijken twee generaties begeleiders naar hun vak in beweging? 'Niet pamperen, maar uitdagen'

‘We moeten omdenken’

Daphne Weekers (25) is persoonlijk begeleider bij zorgorganisatie PSW in Weert. Marina Stelzner (63) is begeleider van jongvolwassenen met een lichte of matige verstandelijke beperking bij PSW in Tegelen en Horst. Samen gaan ze in gesprek over de veranderingen in de gehandicaptenzorg en over hun vak dat in beweging is. Twee bevlogen vrouwen uit verschillende generaties vertellen over de verschillen tussen toen en nu, over omdenken, over kansen om iets te proberen en over successen bij McDonald’s. 

Dat doen ze op het terras van ’t Gasthoes in Horst, dat in 1475 is gebouwd als opvanghuis voor pelgrims en vreemdelingen, later onderdak bood aan een onderwijsinstelling voor arme kinderen, ouderenzorg en een ziekenhuis en nu een culturele ontmoetingsplek is. Passend bij deze geschiedenis van zorg en opvang, is hier ook ‘PSW Gewoon Doen’ gevestigd, dat mensen met een (verstandelijke) beperking of ondersteuningsvraag begeleidt in Limburg. 

Marina: ‘Ik waak ervoor dat ik niet zo’n starre begeleider word als die ik destijds tegenkwam. Het werd nu eenmaal zo gedaan; je mocht als twintigjarige niet meedenken. Daarom vind ik mijn werk als werkbegeleider van jonge mensen en stagiairs leuk. Zij hebben een frisse blik en stellen vragen. Zo ontstaan nieuwe ideeën.’ Daphne: ‘Als ik met een idee kom, wordt soms gezegd dat het niet kan. Ik zeg dan: we kunnen het toch proberen? Daar geloof ik in.’ Marina voegt toe: ‘We moeten omdenken.’ 

Zinvolle werkplek

Die open blik delen ze: beiden geloven dat er meer te halen valt uit mensen met een beperking. Daphne werkte na haar stage in 2018 bij activiteitencentrum PSW 't Zonnehuis en is sinds 2024 persoonlijk begeleider bij PSW in Weert. Een tijdlang combineerde ze het werk met een baan als manager bij McDonald’s. Dat leidde tot een bijzondere samenwerking. Omdat Mc Donald’s personeelstekorten had, zei Daphne dat haar cliënten konden helpen. Inmiddels werken drie van haar cliënten bij McDonald’s in Nederweert. Binnenkort wordt de samenwerking uitgebreid naar de vestiging van de fastfoodketen in Roermond.

Het sluit aan bij het Gilde-initiatief van PSW en ROC Gilde Weert, waarbij cliënten een zinvolle werkplek in een klaslokaal krijgen, terwijl mbo-studenten praktijkervaring opdoen met de doelgroep. ‘Cliënten met een laag sociaal-emotioneel niveau, die zelden in aanmerking komen voor een werkplek, krijgen toch de kans om te participeren in de maatschappij’, vertelt Daphne. ‘Er is te lang van uitgegaan dat werken voor deze groep niet zou lukken. Het lukt niet altijd, maar één cliënt heeft zich opgewerkt tot een baan in de keuken, de andere twee poetsen dienbladen en houden de zaak netjes. De wens om te werken komt vanuit de cliënt, ze worden niet gepusht. Ze doen sociale contacten op en staan dichter bij de maatschappij.’

Marina begon op haar zeventiende in de bejaarden- en ziekenzorg, werkte als jobcoach en vervulde diverse andere functies. Nu kijkt ze vooral wat jongere mensen met een beperking met maatwerk nog kunnen ontwikkelen. ‘Wij moeten de kans krijgen om iets te proberen. Als je het niet doet, weet je niet of het lukt. Bijsturen en luisteren naar de cliënt zijn belangrijk, maar je moet realistisch blijven’, ervaart Marina. ‘Met het opstapelen van doelen, slaan we tegenwoordig weleens door, terwijl het in stand houden van bestaande vaardigheden van cliënten ook een doel is.’

Snelheid en stress

Wat haar ook opvalt, is dat de maatschappij sneller is geworden. ‘Ik herinner me dat we vroeger in een gezinsvervangend tehuis in pyjama op de bank zaten met een zak chips. We hadden meer personeel en meer tijd. Nu moeten we rapporteren, doelen formuleren en begeleidingsafspraken vastleggen. Het voelt gejaagder.’ Ook Daphne ervaart de toenemende druk. ‘Er wordt van alles verwacht en er is een personeelstekort, waardoor extra’s lastiger zijn. Toen ik in 2018 begon, vertelden collega’s dat ze vroeger wekelijks gingen zwemmen met een bus die standaard voor de deur stond. Voor dat soort uitjes moeten we nu ouders met een rolstoelbus vragen en kiezen we eerder voor bowlen in de buurt.’ Marina herkent dat: ‘Voorheen maakten we lange wandelingen, gingen op groepsvakantie - dingen die voor cliënten belangrijk zijn.’

Mooie complimenten

Marina ziet daarnaast verschillen in de samenwerking met ouders en verzorgers. ‘Destijds legden ouders hun vertrouwen in handen van professionals. Schakelen met ouders is belangrijk, maar tegenwoordig ook lastig: ze zijn mondiger geworden en vragen meer van ons.’  Daphne: ‘Ik hoor dat ouders elders professionals nauwlettend in de gaten houden. Zorg uit handen geven is moeilijk, maar wij zijn opgeleid voor dit werk. Ik heb geluk met de lieve en begripvolle ouders, die blij zijn met de band die wij met hun kind hebben opgebouwd. Toen ik drie weken met vakantie ging en afscheid nam, zei een cliënt die niet van contact houdt: ‘Niet huilen, Daphne’. Hij zei dat eigenlijk tegen zichzelf en wilde dolgraag een knuffel.’ Marina herkent die waardering: ‘Ouders die zeggen dat hun kind zo is gegroeid, dat zijn zulke mooie complimenten.’

Geen hiërarchie

Ook de weinig hiërarchische cultuur binnen PSW draagt bij aan hun werkplezier. Daphne vertelt over een presentatie die ze gaf, waarbij over en weer grappen werden gemaakt. ‘De mannen in pak intimideerden mij niet, omdat we ons bij PSW gelijk voelen.’ Marina: ‘Bij een kennismakingscursus zei de bestuurder zelfs niet wat zijn functie was.’

Marina is een van de oudsten in een gemêleerd team met stagiairs. ‘Er wordt weleens naar mij opgekeken, vanwege mijn 44 jaar ervaring, maar ik wil juist uitstralen dat iedereen bij mij kan aankloppen.’ Daphne is de jongste in een hecht team van overwegend 40- tot 50-jarigen. ‘We maken gebruik van elkaars talenten; ik ben goed met computers, zij brengen andere kennis mee. En ook nieuwe leerlingen zorgen voor een dynamische, leuke werksfeer.’ 

Ondanks alle veranderingen blijft de drijfveer van Marina hetzelfde: ‘gewone’ mensen laten zien dat cliënten met wie zij werkt heel leuk zijn en veel kunnen. ‘Ik wil dat mensen daarover nadenken en dat beide partijen dichter tot elkaar komen.’ Daphne: ‘Ik heb bewust voor deze doelgroep gekozen. Hen kan ik helpen om hun doelen te bereiken.’ Daarin vinden de twee generaties elkaar. ‘We zijn op de goede weg, maar we moeten aan die weg blijven timmeren, maatwerk leveren en cliënten niet pamperen, maar blijven uitdagen als we weten dat ze iets kunnen.’

Meer informatie

De VGN werkt vanuit Visie 2035. De belangrijkste reden hiervoor is dat wij willen bijdragen aan een samenleving waarin mensen een betekenisvol leven hebben en omkijken naar elkaar. Een maatschappij met verbinding, in plaats van uitsluiting. Hier hebben mensen met een beperking recht op. En hier wordt heel Nederland beter van. 

Er is ook nog een andere belangrijke reden. Het aantal mensen dat professionele zorg of ondersteuning nodig heeft groeit, terwijl het aantal mensen dat in de zorg werkt, niet hard genoeg meegroeit. Het is steeds lastiger om voor mensen met intensieve zorgvragen een passende plek te vinden en voldoende ondersteuning te organiseren. Dit zorgt voor druk op families, professionals en organisaties. Deze uitdagingen worden de komende jaren alleen maar groter, als er niks verandert. Deze meest intensieve zorg is en blijft een kerntaak van de sector.