Rookvrije zorg bij Triora: ‘Je hoeft het niet perfect te doen, als je het maar samen doet’

Motivatie, ondersteuning en duidelijke kaders

Samen met zijn team heeft zorgmanager en klinisch psycholoog Mark Hermans het rookvrij-beleid verankerd in de verslavingsbehandeling. Triora kiest voor een aanpak die motivatie, ondersteuning en duidelijke kaders combineert, en die het hele team regelmatig samen evalueert. Met deze werkwijze staan reflectie en herstel centraal, en dat levert mooie resultaten op, zelfs bij cliënten die al jarenlang of zelfs decennialang rookten. In dit verhaal lees je hoe Mark dit met zijn team heeft aangepakt.  

Hoe ging de beweging naar rookvrij bij Triora?

Het begon als een onderdeel vanuit het Nationaal Preventie Akkoord (NPA) maar is nu uitgegroeid tot een aanpak waarin stoppen met roken  onderdeel is van het behandelplan.

'We wilden meer dan alleen een verbod op roken en vapen en daarom hebben we ervoor gekozen om het stoppen met roken te integreren in de verslavingsbehandeling.'

Binnen Triora wordt roken inmiddels als een serieuze verslaving meegenomen in de behandeling. 'Onderzoek laat immers zien dat mensen die stoppen met roken, minder snel terugvallen in ander middelengebruik,' legt Mark uit. Tijdens de intake wordt er expliciet naar gevraagd. Cliënten krijgen informatie over de impact van roken en ze worden ondersteund bij het stoppen. Dat gebeurt onder andere met nicotinevervangers maar ook met coachende en motiverende gesprekken met behandelaren en een ervaringsdeskundige. Deze motiverende en faciliterende aanpak is effectiever dan te focussen op  controleren en bestraffen.

Welke kaders hebben jullie gesteld?

Triora combineert een motiverende aanpak met duidelijke kaders. Bij herhaaldelijk roken of vapen volgen er in eerste instantie reflectieopdrachten en ondersteunende interventies, maar tegelijkertijd ook waarschuwingen waarbij het in het uiterste geval zelfs beëindiging van de behandeling kan volgen. 'Dat komt gelukkig zelden voor,' zegt Mark. 'Maar daar zijn we wel helder in. We communiceren het rookvrije beleid al vanaf de aanmelding, want verwachtingsmanagement is essentieel en ook dat de cliënt zich hieraan verbindt. En uiteindelijk draait het in een verslavingsbehandeling bij Triora niet om straffen, maar om zorg en motivatie. 'We willen cliënten helpen om te begrijpen waarom ze roken en wat ze nodig hebben om te stoppen. Niet iedereen redt het in één keer. Maar we ondersteunen waar we kunnen.'

Dat samen, hoe ziet dat eruit?

Het rookvrije beleid geldt niet alleen voor cliënten, maar ook voor collega's. Binnen het team speelde dit al weinig maar nu rookt vrijwel niemand meer. En dat werkt aanstekelijk. Mark: 'We hebben ervaringsdeskundigen in huis die vroeger zelf rookten en nu cliënten kunnen helpen om ervan af te blijven. Hun verhaal maakt echt verschil.'

Hoe is jullie beleid tot stand gekomen?

'We hebben het beleid grotendeels zelf ontwikkeld. We hebben gekeken naar wat andere instellingen doen, maar wilden vooral onze eigen koers bepalen. Hierbij hebben wij onze krachten gebundeld: onze verslavingsartsen geven klinische lessen, een ervaringsdeskundige ontwikkelde de rookvrije coaching module, en we schaften CO-meters aan om te controleren en rookgedrag te meten. Het beleid heeft een aantal teambrede evaluaties gehad, alles met het doel om roken en vapen bespreekbaar te maken en het rookbeleid verder te blijven ontwikkelen.' En met resultaat. 'Ik heb mensen gesproken die na dertig, veertig jaar zijn gestopt met roken,' zegt Mark. 'Dat zijn mooie momenten en bij die successen moet je met elkaar stil staan.'

Heb je tips voor andere zorgorganisaties?

Zeker, een paar op een rijtje:

• Wees niet bang, begin bij het maken van beleid en betrek daar de juiste disciplines en de cliëntenvertegenwoordiging binnen je organisatie bij;
• Geef duidelijke kaders, zowel in je beleid als in de communicatie naar cliënten, bezoekers en medewerkers;
• Maak vanaf het begin van de opname of behandeling duidelijk dat het een rookvrije organisatie is en help cliënten met het stoppen met roken. In elke roker zit immers een stopper!
• Biedt medewerkers wanneer mogelijk ook iets aan, bijvoorbeeld een stoppen met roken cursus. Stoppen met roken met elkaar kan een enorme boost geven.

Deze stoppers kunnen daarna goed cliënten begeleiden bij het stoppen;

• Zorg ervoor dat je structureel het beleid blijft monitoren en evalueren. Dat is in deze fase nuttig en nodig;
• En als laatste zoek andere instellingen op en deel je kennis en ervaringen. Soms alleen al door een gesprek hierover krijg je weer ideeën om door te gaan.
• Op de website van de Parnassiagroep staan meer van onze ervaringsverhalen over dit onderwerp.

Meer over rookvrije gehandicaptenzorg

Rookvrije zorg betekent niet dat iedereen moét stoppen met roken, maar wel dat je afspraken maakt met elkaar. Samen streven we naar gezonde, schone lucht. Zodat mensen die het niet willen, niet in contact komen met tabaksrook. En daarbij hoort ook dat als iemand wil stoppen met roken, dat diegene hierin ondersteund wordt.

De afgelopen vijf jaar hebben ActiZ en de VGN samen grote stappen gezet naar een rookvrije zorg. Wat begon met de intentieverklaring ‘Maak de zorg rookvrij’ in 2020, is uitgegroeid tot een actieve rookvrije beweging binnen de ouderen- en gehandicaptenzorg. De aanjagers blijven de komende anderhalf jaar deze beweging stimuleren, sinds 2025 ook samen met de Nederlandse ggz.

VGN brengt praktijkvoorbeelden in beeld van organisaties die zijn gestart met het thema rookvrije zorg, zodat andere organisaties daar hun voordeel mee kunnen doen. Welke successen behaalden deze organisatie en wat zijn (of waren) knelpunten? Lees de praktijkvoorbeelden hier. 

Heb jij een praktijkvoorbeeld om te delen? Mail deze naar communicatie@vgn.nl.