Special Olympics Nationale Spelen: door de afwijking excelleren

De deelnemers van de Special Olympics Nationale Spelen laten meer zien dat alleen hun sporttalent. Ze drukken de samenleving op de feiten: juist door af te wijken kun je het allerhoogste bereiken.

Lucas Matthes -  foto: Angeliek de Jonge
Lucas Matthes - foto: Angeliek de Jonge
‘Komt ‘ie’, roept Michelle, gevolgd door de instructie: ‘Backhand!’ Lucas slaat de bal die op hem afkomt behendig met zijn backhand over het net, terug naar vrijwilliger Michelle. Het is een zonnige woensdagmiddag bij tennisvereniging HBC in Heemstede, een club speciaal voor G-sporters. De 25-jarige Lucas Matthes, met Downsyndroom, traint hier voor de Special Olympics Nationale Spelen, die dit jaar in zijn thuisstad Haarlem plaatsvinden en speciaal voor sporters met een verstandelijke beperking is.
Backhand!

Showman op de baan

Behalve een uitstekend tennisser is Lucas een showman. Zich duidelijk bewust van de aandacht vanaf de zijlijn, geeft hij op de baan zijn beste moves en theatrale blikken ten beste. Achter de baseline wacht Jinte op haar beurt; ook zij doet mee aan de Special Olympics, en ook zij heeft Down. Wanneer Lucas een bal mist, lacht ze hard. Wanneer ze dat kort daarna nog een keer doet, laat Lucas merken wat hij hiervan vindt: hij smasht de bal met enorme kracht zodat die met een bloedgang op de fotograaf afkomt, die zich bij het net begeeft en nauwelijks het vege lijf weet te redden. ‘Jinte lacht altijd als ik verkeerde ballen sla’, licht hij even later toe. ‘In het begin vind ik dat leuk, maar te vaak: niet leuk.’

De kracht van de Special Olympics

De Special Olympics zijn in de jaren zestig in Amerika opgericht door de familie Kennedy. Inmiddels vinden ze in 190 landen plaats en dit jaar voor de veertiende keer in Nederland. Ze worden om de twee jaar gehouden en elke keer op een andere locatie. Meedoen is belangrijker dan winnen. Voor inschrijving hoeven de sporters geen prestaties aan te tonen. Behalve het vieren van sport laten de spelen zien hoe ‘levens van deelnemende sporters worden veranderd’, vertelt projectdirecteur Niels Cannegieter. Hij legt uit: ‘Drieduizend sporters en begeleiders komen een weekend bij elkaar, van de openingsceremonie op vrijdag tot en met zondag. Tweederde van die groep overnacht het weekend en doet alles zelfstandig. De sporters smeren zelf hun boterhammen, zorgen dat ze op tijd de bus pakken, gaan om met winst, verlies, teleurstelling en verliefdheid. Het volle leven. Alles komt in zo’n weekend voor. Ze ervaren dat ze veel zelfstandiger kunnen zijn dan wij vaak denken. De spelen zijn voor hen een platform om als mens te groeien.’

‘ Levens van deelnemende sporters worden veranderd’

Niels Cannegieter - Projectdirecteur
Korte pauze om even wat te drinken. Lucas etaleert zijn lenigheid en legt èèn been in zijn nek. Hij is hyperflexibel, een beperking die met sporten juist een kwaliteit is en goed van pas komt. Cannegieter moet er om lachen. ‘Voormalig olympisch zwemkampioen Maarten van der Weijden heeft een longinhoud twee keer zo groot als die van een “normaal mens”’, brengt hij in. ‘Een afwijking, waardoor hij in zijn sport kan excelleren. Zulke verhalen hebben veel topsporters: juist door af te wijken van hun collega-sporters kunnen ze het allerhoogste bereiken. We moeten anders over beperkingen en kwaliteiten leren denken.’

Medailles en ambitie

Lucas sport vanaf zijn zevende: schaatsen en tennissen, alle seizoenen door. Vorig jaar werd hij Nederlands kampioen G-schaatsen op de honderd meter. ‘Ik wil soms vaak winnen’, legt hij uit met een twinkeling in zijn diepbruine ogen. ‘Maar meedoen vind ik nog leuker dan winnen. Ik kan goed tegen mijn verlies en ben vaak positief…’ Als hij zijn zin wil afmaken, grijpt moeder Doort in. ‘Nou, ik herinner me anders dat je ontroostbaar was toen je een keer tweede werd en het goud aan je voorbij ging', frist ze zijn geheugen op. ‘Zilver heb ik al, geef me dan maar brons’, zei je toen. ‘Oké’, geeft Lucas toe. ‘Ik ben fanatiek. Ik wil eigenlijk proftennisser worden. En net zo goed als Michelle. Maar ik ben niet verliefd’, voegt hij eraan toe terwijl hij met een draf de baan op gaat, richting Michelle, zijn training vervolgend.

Meer dan sport: zichtbaarheid en emancipatie

Sporters zoals Lucas gaan bij de spelen wel degelijk voor een medaille en willen boven zichzelf uitstijgen. Daarnaast heeft het evenement een emancipatoire functie. ‘Het betreft een doelgroep die vaak wordt vergeten’, stelt Cannegieter. ‘De sporters zijn heel belangrijk voor onze samenleving. Het zijn de mensen die in het dagelijks leven onze pakketjes bij bol.com inpakken of onze plantsoenen bijhouden. Lucas werkt bij Brownies en Downies, Jinte als facilitair assistent in een verzorgingshuis. Ze hebben belangrijke rollen maar de samenleving ziet hen onvoldoende. Toch klagen ze nooit, ook wanneer ze kansen niet krijgen. Het is daarom belangrijk dat er een platform is waarbij ze hun eigen talent kunnen laten zien en wel erkenning krijgen. Juist in het sporten hebben ze een uitlaatklep en behalen ze op hun niveau het allerhoogste.’

Thuiswedstrijd

Nu het evenement in Haarlem is, kan Lucas dit jaar op de fiets naar de wedstrijden. Handig, zou je denken, maar ook jammer. De vorige editie vond in Breda plaats en dat betekende met de bus naar de Beekse Bergen, en daar het weekend slapen in een safaritent. Echt een uitje, en dus leuk. Weer die guitige ogen: ‘Ik houd van spektakel en avontuur’, zegt Lucas. ‘Maar’, erkent hij, ‘toen kon ik niet goed slapen, door het brullen van de leeuwen. Ik voelde me net een prooi, en dacht: Simba houd op.’

Aangepaste regels, gelijk speelveld

Hier en daar zijn er kleine aanpassingen bij het uitoefenen van de sport ten opzichte van het reguliere spel, zo hebben de internationale Special Olympic-regels bepaald. De bal mag met tennis bijvoorbeeld twee keer stuiteren en er mag met een buddy zonder beperking worden gesport. Die mag geen punten maken en beslissend zijn, de buddy mag de bal uitsluitend in het spel houden en aanwijzingen geven waar de ander moet gaan staan. Lucas heeft hiervoor familievriend Ivo Vis uitgekozen, een goede tennisser en iemand met wie hij een klik heeft. Met voetbal wordt er niet met elftallen gespeeld, maar in teams van zeven of maximaal acht personen, zodat het spel het hele jaar toegankelijk is om te spelen; elftallen zijn soms moeilijk te formeren en kleinere teams maken het spel wat eenvoudiger. ‘Verder zijn er nauwelijks verschillen’, onderstreept Cannegieter. ‘Wie goed kijkt, ziet geen beperking, maar een andere manier van excelleren.’

Wie goed kijkt, ziet geen beperking, maar een andere manier van excelleren.

Foto Angeliek de Jong -  Jongen is aan het tennissen

Wil je meer weten of heb je vragen of opmerkingen?

Neem contact op met Jonathan Maas
E-mail
Telefoonnummer