Blog: Geen begrotingsdebat gehandicaptenbeleid

Het aparte begrotingsdebat in de Tweede Kamer over gehandicaptenbeleid had vorig jaar grote impact. De ontoegankelijkheid van de Tweede Kamer werd pijnlijk zichtbaar en de Kamer maakt nu werk van de motie die hier verandering in wil brengen. Tijdens het debat werd uitgebreid ingegaan op het VN-verdrag Handicap en de vele stappen die Nederland nog te zetten heeft. En zonder het goede inhoudelijk debat over de tariefmaatregelen tijdens dit debat, waren deze bezuinigingen waarschijnlijk niet definitief van tafel gegaan. Het ‘eigen’ begrotingsdebat was dus een groot succes en smaakt naar meer.

Dit jaar geen apart begrotingsdebat

Groot was dan ook de teleurstelling toen commissie VWS vorige week besloot dat er dit jaar géén apart begrotingsdebat over gehandicaptenbeleid wordt gehouden. Tijdens de procedurevergadering van de commissie VWS stemden D66, VVD, CDA en Groep Markuszower tegen. Vorig jaar stemde D66 nog vóór. Wat opvalt is dat deze partijen in de Tweede Kamer samen géén meerderheid hebben, maar dat in deze procedurevergadering wel hadden. De tegenstanders van het aparte gehandicaptendebat noemen als argument dat zij de langdurige zorg (waar naast de gehandicaptenzorg ook de ouderenzorg en de langdurige ggz onder vallen) ‘integraal’ willen kunnen bespreken. Dat is om verschillende redenen geen erg overtuigend argument.

Beleid langdurige zorg staat op agenda bij VWS-begrotingsdebat

In de eerste plaats kan de ‘integraliteit’ van de langdurige zorg gewoon tijdens het reguliere begrotingsdebat VWS aan de orde komen, ongeacht of er daarnaast een apart debat over gehandicaptenbeleid wordt gehouden of niet. Rond het thema ‘jeugd’ wordt er al vele jaren een apart begrotingsdebat gehouden. Maar ook dat onderwerp bevindt zich niet op een eiland en raakt allerlei andere onderwerpen op de VWS-begroting (zoals het sociaal domein) en VWS-brede thema’s (zoals toezicht, governance, marktwerking). Tijdens het algemene VWS-begrotingsdebat komt dit gewoon aan de orde en wordt de jeugdzorg ook regelmatig genoemd. Het is dus een drogreden om te doen alsof onderwerpen die de gehele langdurige zorg raken niet meer aan de orde zouden kunnen komen als er een apart debat over gehandicaptenbeleid wordt gehouden. 

Gehandicaptenbeleid gaat over zoveel meer

In de tweede plaats getuigt het van een erg smalle benadering van het thema ‘gehandicaptenbeleid’ als er alleen naar de (wet) langdurige zorg wordt gekeken. Zoals hierboven al gememoreerd: debatten over gehandicaptenbeleid gaan voor een aanzienlijk deel juist over de volle breedte van het VN-verdrag Handicap. Dan gaat het dus ook over toegankelijkheid, onderwijs, wonen, werk, vervoer, bestaanszekerheid en nog veel meer. De mate waarin onze samenleving toegankelijk en ‘inclusief’ is, heeft invloed op de zorgvraag. De ‘zorg’ lost nu soms problemen op die ook buiten de zorg opgelost zouden kunnen worden. Juist daarom is déze integraliteit van bespreking, over de zorg én over de samenleving, in mijn ogen veel belangrijker dan het integraal bespreken van de langdurige zorg. 

Debatten over gehandicaptenbeleid gaan voor een aanzienlijk deel juist over de volle breedte van het VN-verdrag Handicap: toegankelijkheid, onderwijs, wonen, werk, vervoer en meer

'Wet langdurige zorg' als knellende mal 

Dat brengt me bij mijn derde argument: er zijn grote verschillen tussen de ouderenzorg, de gehandicaptenzorg en de langdurige ggz. Toch zitten zij samen in dezelfde ‘mal’ van de Wet langdurige zorg. Bewoners in de gehandicaptenzorg verblijven gemiddeld 29 jaar bij een zorgorganisatie. Dat is onvergelijkbaar met de periode dat mensen gemiddeld in de ouderenzorg verblijven. Ouderen hebben meestal hun hele leven actief deel uitgemaakt van de samenleving en een groot netwerk opgebouwd. Ze hebben vaak een goed pensioen en een afbetaalde koopwoning. Mensen met een beperking hebben vaak een veel kleiner netwerk (waar veel langduriger een beroep op wordt gedaan) en een minimuminkomen. Deze verschillen hebben grote invloed op de wijze waarop politieke keuzes uitpakken voor de verschillende doelgroepen binnen de langdurige zorg. Beleid dat voor de gehele langdurige zorg wordt ontwikkeld, is vaak gebaseerd op de praktijk van de ouderenzorg. Dat is ook de grootste groep binnen de langdurige zorg. Maar dit beleid is vaak nauwelijks geschikt voor de gehandicaptenzorg. 

Het zou goed zijn als de politiek veel meer oog heeft voor de verschillen tussen de subsectoren binnen de Wet langdurige zorg en juist veel minder (of helemaal geen) integraal langdurige zorg-beleid ontwikkelt…. Die lijn is door de minister en het kabinet al ingezet: er komen aparte bestuurlijke akkoorden voor de ouderenzorg, de gehandicaptenzorg en de langdurige ggz. Dus niet één akkoord voor de hele langdurige zorg. En in de meest recente brieven over het budget worden er ook afzonderlijke groeiruimtes per sector vastgesteld, in plaats van Wlz-breed. Het ‘integraal’ willen bespreken van de langdurige zorg door (een deel van) de Tweede Kamer wekt de indruk dat deze ontwikkelingen daar nog niet helemaal geland zijn. Dat is zorgelijk, want deze beweging zou politiek juist verder aangejaagd moeten worden!

Symbolische waarde

Tenslotte heeft een ‘eigen’ begrotingsdebat over gehandicaptenbeleid een belangrijke symbolische waarde. Mensen voelen zich door zo’n debat gezien en gehoord. De publieke tribune gevuld met mensen die anders nooit in de Tweede Kamer komen. De kans om onderwerpen aan te kaarten die in de grote algemene debatten nooit aan bod komen. 

Sprankje hoop: voortschrijdend inzicht?

Wat nu resteert is een klein sprankje hoop. Vorig jaar is het aparte debat over gehandicaptenbeleid ook eerst twee keer weggestemd tijdens de procedurevergadering VWS. Pas toen het voor de derde keer werd voorgesteld, was er een meerderheid voor. Dat was vlak na de installatie van de nieuwe Tweede Kamer. Het zal nu misschien even zoeken worden naar een haakje om het opnieuw voor te kunnen stellen. Maar ik hoop dat de commissie VWS voortschrijdend inzicht toont en alsnog besluit tot een apart begrotingsdebat!