‘Het liefst vlieg ik naar Spanje’

Al op haar vijfde moest Paula bij de Willem van den Bergh-stichting gaan wonen, een woonzorgpark van ’s Heerenloo voor mensen met een verstandelijke of meervoudige lichamelijke beperking. Paula: ‘Dat was vroeger zo. Dan moest je al vroeg uit huis. Bij mij thuis vonden ze het te moeilijk met mij. Tineke, mijn vriendin, was drie toen ze naar de Willem van den Bergh moest. Zo lang zijn we ook al vriendinnen.’

Wat vond de vijfjarige Paula van die verandering? ‘Niet leuk natuurlijk. Ik miste mijn papa en mama. En ze waren daar streng. Niks aan.’ Nee, dan vind ze haar huidige leven op haar 74ste leuker. Nu heeft ze meer vrijheid, veel vrienden en veel leuke activiteiten. Al vindt ze het minder dat ze ‘een oud wijffie’ wordt.

Sigaartje roken

De dag na dit interview gaat Paula weer naar Tineke toe. Die ziet ze nog steeds ongeveer een keer in de maand. ‘Eerst woonden we vlak bij elkaar in Noordwijk, maar nu woont Tineke in Katwijk. Maar we zien elkaar nog steeds!’ Andere belangrijke mensen voor Paula zijn Marjoleyn en Hendrik, die haar een keer per maand ophalen en meenemen om iets te drinken en een sigaartje te roken. Hendrik neemt altijd een paar sigaartjes voor Paula mee. Marjoleyn is ook bij dit interview aanwezig.

‘En Corrie en Carla!’ roept Paula uit. ‘Die was ik bijna vergeten. Bij Corrie en Carla ga ik om de zes weken op bezoek.’ Verder zijn er Meta, een vriendin bij Paula op de woongroep, Mirjam, haar persoonlijk begeleider op de groep, Maja, de begeleider bij de dagbesteding, en nóg een Tineke, haar mentor. Tineke haalt Paula regelmatig op om samen een stukje met de auto te rijden en taart te eten. Ze voelt ook dat deze mensen háár belangrijk vinden. ‘Want ze zijn aardig voor me, plagen me op een leuke manier, ze kijken lief naar me en en willen leuke dingen met me doen.’

Op de grond gelegen

Paula werkt drie dagen per week bij Paspartoe. Dat doen niet veel 74-jarigen haar na. Ook gaat ze af en toe zwemmen. En soms heeft ze een uitje met de groep. Bijvoorbeeld, naar de dierentuin of varen. Dat laatste deden ze pas nog.

Tot een paar jaar geleden woonde Paula zelfstandig, maar nadat ze haar heup had gebroken, ging dat niet meer. ‘Ik viel vaak. En op een gegeven moment heb ik een keer heel lang op de grond gelegen. Lag ik daar te schreeuwen. Gelukkig kwam er een buurman langs en die heeft de ambulance gewaarschuwd. Maar daarna mocht ik niet meer alleen wonen. Daar was ik heel verdrietig over.’

Behoorlijk zelfstandig

Paula wordt wel behoorlijk zelfstandig gelaten op de groep, zegt Marjoleyn. De andere bewoners op de groep hebben meer zorg en ondersteuning nodig. Dat maakt het soms ook een beetje lastig voor Paula. Het kan best rumoerig zijn op de groep. Zo zijn er bijvoorbeeld twee mannelijke bewoners die elkaar vaak in de haren zitten. En een bewoonster scheldt Paula soms uit. Maar Paula redt zich goed. Soms door duidelijk te zeggen waar het op staat. En andere keren door een grapje te maken.

Zo is er een begeleidster op de groep die zich volgens Paula wat weinig met haar bezighoudt en meer met de anderen. 'Dit heb ik ook midden in haar gezicht gezegd. Zij vroeg toen: “Ben je jaloers?” Ik zei toen: “Ik ben niet jaloers, maar er zijn meer mensen op de groep die aandacht willen.”’ Dat vindt Marjoleyn heel knap van haar. Dat ze echt verbinding maakt en zich durft uit te spreken

Als we Paula komen ophalen bij Paspartoe zegt de begeleidster ook meteen: ‘Paula maakt altijd grapjes.’ Marjoleyn: ‘Ze is gewoon hartstikke gezellig, maakt altijd een kletspraatje met iedereen. Het is een slimme dame.’

Grote droom

Waar Paula echt van droomt, is zelfstandig op vakantie gaan. ‘Dan wil ik naar het buitenland met het vliegtuig, naar Spanje. Zwemmen en lekker zonnen. Ik ben ook eens naar Turkije geweest. Met Hanna.’ Hanna was Paula’s vorige persoonlijk begeleider, toen ze nog zelfstandig woonde. ‘Maar nu kan dat niet meer. Want Mirjam kan niet mee; ze moet op de groep blijven. En als we ergens naartoe gaan, gaan we met de groep. Maar dat is niet hetzelfde als zelfstandig gaan, want dan heb je maar één persoon bij je. En de anderen op de groep kunnen niet zoveel.’

Dan wordt Paula een beetje verdrietig. ‘Een bewoonster heeft veel familie. Laatst was ze acht dagen met ze op vakantie! Ik heb geen familie meer. Ja, mijn broer, maar die is zelf ook gehandicapt. Dus ik heb niemand waarmee ik op vakantie kan. Dat vind ik zo jammer!’

Weg met de camper

‘Weet je nog toen we deden alsof we op vakantie gingen?’ vraagt Marjoleyn dan. ‘We gingen in een camperbusje zitten en riepen: we gaan op vakantie!’ ‘Ja, dat vond ik zo leuk!’, reageert Paula. ‘Misschien kunnen we wel een keer een weekend weg. Met de camper,’ zegt Marjoleyn. ‘Jaaa! Dat lijkt me gaaf!’ juicht Paula. Marjoleyn: ’Kijk, dat is zo leuk aan een interview, hè? Dit staat nu zwart op wit. En tot die tijd kunnen we ook doen alsof.’

‘Maar,’ zegt Marjoleyn na een korte stilte, ‘misschien kun je het ook een keer tegen Mirjam zeggen dat je zo graag zelfstandig op vakantie wilt. Als je het niet zegt, kan ze het ook niet weten.’ Daar is Paula het mee eens.

Je weet nooit waar je terecht komt

Van nieuwe dingen leren, houdt Paula niet, zegt ze. ‘Nee, dat vind ik stom. Sorry hoor. Daar ben ik eerlijk in. Ik ben tevreden met wat ik kan.’ ‘Maar op reis gaan is ook nieuwe dingen leren, hè?,’ zegt Marjoleyn. ‘Je leert een nieuwe plek kennen, je proeft nieuw eten. En je weet nooit waar je terecht komt; hoe het daar écht is. ‘Oh ja, zegt Paula. ‘Ja, dán vind ik nieuwe dingen leren leuk!’

Visie 2035

Dit verhaal van Paula Klaarholz is een van de ervaringsverhalen bij Visie 2035 van de VGN. Het laat zien hoe een betekenisvol leven er in de praktijk uit kan zien voor mensen met een beperking. In het visiedocument lees je hoe de gehandicaptenzorg samen werkt aan een samenleving waarin ieder mens erbij hoort, gezien wordt en de kans krijgt zich te ontwikkelen op een manier die bij hem of haar past. 

‘Thuiskomen na vakantie is lastig: van zoveel vrijheid naar 24/7 toezicht’

Wat vinden de begeleiders van deze vurige wens van Paula om op vakantie te gaan? Zijn er mogelijkheden om zo'n wens werkelijkheid te laten worden? Omdat haar persoonlijk begeleider Mirjam op vakantie is, vroegen we het aan begeleider Robin van der Plas, die Paula ook goed kent. 

In dit verhaal vertelt Paula dat het haar grootste droom is om weer zelfstandig op vakantie te gaan. Wat dacht je toen je dat las? 

‘Ik begrijp heel goed dat Paula de wens heeft om weer zelfstandig op vakantie te gaan. En ik had eerlijk gezegd het idee dat dit niet meer zo leefde bij haar, omdat ze daar al een tijdje niets meer over heeft gezegd. Ik kan me wel voorstellen dat deze wens nu in de zomer weer oplaait - met alle begeleiders die op vakantie gaan.’ 

Zie jij mogelijkheden om haar wens werkelijkheid te laten worden? 

‘Ik denk dat er altijd mogelijkheden zijn. Al is het de vraag of die helemaal aansluiten bij wat Paula wil. Want een zelfstandige vakantie naar het buitenland kunnen we niet beloven. Kunnen we één of meer begeleiders vrijmaken voor een tripje met één cliënt? Wat meer voor de hand ligt, is een uitje met een paar cliënten erbij, maar vindt Paula dat zelfstandig genoeg? En een tripje binnen Nederland; is dat wat Paula wil?

Wat ook speelt…in het verleden ging Paula weleens met een vriendin op vakantie. Maar sinds zij niet meer zelfstandig woont, zorgde zo’n vakantie in het buitenland óók voor onrust. Ze vindt het moeilijk te accepteren dat ze in een woongroep leeft. Na de vakantie was dat weer extra wennen: van zoveel vrijheid naar 24/7 onder toezicht leven. Al tijdens de vakantie had Paula last van het idee: ik moet na de vakantie weer terug naar de groep. 

Daarom heeft Paula toen in overleg met Mirjam besloten om niet meer op vakantie te gaan, omdat haar dit uiteindelijk misschien wel meer spanning oplevert dan wanneer ze niet gaat. Maar het blijft een dilemma: bescherm je Paula ervoor dat ze zich rot voelt na de vakantie of laat je haar tóch gaan en hoort die keerzijde er ook een beetje bij? De meesten mensen hebben een beetje de balen als de vakantie er weer op zit.’