Demonstreren voor gelijkheid: 'Validisme is overal'
Duizenden mensen demonstreerden afgelopen maand in Amsterdam voor gelijkheid, tegen discriminatie en racisme. Ook een flinke groep mensen met een beperking deed mee, aangevoerd door antivalidisme-activist Caroll Sastro.
Van paria naar gerespecteerde strijdster
Het is zaterdag 21 maart, de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie, georganiseerd door het Comité 21 maart. In 2011 stond Sastro als enige rolstoeler op de Dam, een paar jaar later met meer en nu staat ze er met twintig anderen. Haar groep tegen antivalidisme staat vóóraan bij het podium, een blok dat met oranje lint is afgeschermd door vrijwilligers. Op hun gele hesjes staat carryonthemove, de titel van Sastro’s antivalidisme-initiatief. De voorvrouw zit zelf in knalrode outfit in haar opvallend versierde rolstoel. ‘Zesentwintig jaar geleden ben ik begonnen met mijn strijd tegen validisme’, zegt ze. ‘Ik ben uitgegroeid van paria – daar heb je háár weer met haar gezeur – tot een gerespecteerde strijdster in Amsterdam.’
Mensen op ooghoogte
Een van de activisten in het antivalidisme-blok is Emmy Muller uit Amsterdam Noord. Ze draagt een fluitje om haar hals. ‘Om kabaal te maken, zonder mijn stem te vernachelen’, zegt ze. ‘En als er rottigheid komt, ben ik weg. Ook blijf ik in de buurt van agenten, want in een rolstoel ben je kwetsbaar.’ Ze demonstreert omdat iedereen gehoord en gezien moet worden, ongeacht kleur, gender, geloof, enzovoort. Zij voelt zich zelf vaak niet gezien. Op straat wordt ze in haar rolstoel bijvoorbeeld vaak genegeerd. ‘Alleen mensen die je op ooghoogte tegenkomt groeten. Bijvoorbeeld kinderen.’
Alleen mensen die je op ooghoogte tegenkomt groeten.
In de trein
Roza Vreeman is vandaag samen met haar moeder vanuit Doetinchem gekomen. Vanwege een defect reed de trein niet verder dan Utrecht. Ze moesten assistentie regelen om met de rolstoel de trein uit en weer in te komen. ‘Ach, ik ben het gewend’, zegt ze. ‘Als ik lang moet wachten, ga ik vaak even een frietje eten.’ Het stoort haar dat in treinen de plek voor rolstoelen náást de wc is. ‘Het stinkt er.’ Ook aanwezig is vandaag Sally Elmont uit Amsterdam Zuidoost. Zij is gebracht met een rolstoelbus. Zij piekert er niet over om met openbaar vervoer te gaan. ‘Ik ben een schijterd’, lacht ze. ‘Bang dat mijn rolstoel omkiepert.’
Een keuze voor moed
Als het programma om 14.00 uur begint, staan er duizenden mensen op de Dam, van wie er zo’n twintig in het antivalidisme-blok. De demonstranten starten met scanderen: ‘Als het systeem ons niet kan dragen dan dragen wij elkaar!’ De lezingen gaan onder andere over de achterstelling van gemarginaliseerde groepen. ‘Laat vandaag een keuze zijn’, klinkt het door de speakers. ‘Een keuze voor moed.’ Er wordt geapplaudisseerd, gefloten en gejoeld. Daarna is het woord aan Saïda Derrazi, voorzitter van Comité 21 maart. Caroll Sastro heeft goede ervaringen met haar tijdens de organisatie van deze dag. ‘Op haar konden we rekenen’, zegt ze. ‘Zij luisterde naar ons.’
But still, like air, I’ll rise
Vanaf het podium spreekt nu de voorzitter van de FNV. ‘Onacceptabel dat mensen gediscrimineerd worden door collega’s en leidinggevenden’, zegt hij. Er klinkt applaus en gejoel. Tot slot leest de directeur van Amnesty International het gedicht I rise voor van de Maya Angelou (1928 -2014). You may shoot me with your words, You may cut me with your eyes, You may kill me with your hatefulness, But still, like air, I’ll rise. En dan begint de protestmars naar het Museumplein. Als eersten achter de drumband de antivalidisme-demonstranten. Tijdens de rit schermen vrijwilligers met het oranje lint de ruimte af.
Ongenode gast
De protestmars verloopt voorspoedig. Als Sally Elmont een stoepje af moet, doet zij dat achterstevoren. Dat kost even tijd, dus de organisatie laat de stoet van duizenden mensen een minuutje stoppen. En ze gaan weer door. De drumband roffelt voortdurend, en er wordt gezongen en gescandeerd. In het antivalidisme-blok is nu een ongenode gast binnengeslopen. De vrouw danst wild en overenthousiast voor en tussen de mensen in een rolstoel. Het is hinderlijk. Om nog vrijer te zijn gooit ze ongevraagd haar tas en jas op iemands mandje van de scootmobiel. Roza Vreeman heeft er genoeg van en geeft haar subtiel een zetje. De vrouw draait zich om en zegt: ‘Nou, nou, zullen we een beetje lief zijn voor elkaar?’ Zelfs binnen deze groep die protesteert voor gelijkwaardigheid, is er werk aan de winkel.
Blijven knokken tegen validisme
De strijders uit het antivalidisme-blok blikken tevreden terug op de dag. Sally Elmont voelt zich gesteund. ‘We stonden daar met zovelen’, vertelt ze. ‘En de thema’s waren veelomvattend; oorlog, racisme en discriminatie. Kijk om je heen. Niets doen is geen optie.’ Ook voorvechtster Caroll Sastro is tevreden. ‘Wij blijven knokken tegen validisme. Want het is overal. Toegankelijkheid van gebouwen, openbaar vervoer, op het werk, de school, de supermarkt. Wij worden overal buitengesloten. Wij kunnen niet gelijkwaardig deelnemen aan de samenleving.’
Validisme is overal. Wij kunnen niet gelijkwaardig deelnemen aan de samenleving.
VN-verdrag Handicap serieus nemen
Wat verwachten de activisten van de politiek? Sally Elmont hoopt dat gemeenten meer oog ontwikkelen voor individuele wensen. ‘Ik heb een hulphond nodig,’ zegt ze, ’zodat ik minder afhankelijk ben van zorgverleners, maar de gemeente vergoedt dit niet voor mij.’ Caroll Sastro hoopt dat het VN-verdrag Handicap serieus wordt genomen en dat nieuwe normen om toegankelijk te bouwen tot vast beleid wordt gemaakt (NEN 91/20). ‘Nu is er nog veel willekeur’, zegt ze. ‘Architecten en gemeenten zijn onvoldoende op de hoogte.’
Architecten en gemeenten zijn onvoldoende op de hoogte van normen voor toegankelijk bouwen.
Ontoegankelijke publieke tribune
Ook Roza Vreeman vindt naleving van het VN-verdrag en NEN-normen een prioriteit voor de politiek. Ze vertelt: ‘Ik ben lid van JongPit, een platform voor jongeren met een chronische ziekte of een beperking. Laatst gingen wij met z’n allen naar de Tweede Kamer voor een debat over jongeren met een beperking. Wij konden de publieke tribune niet bereiken, want daarvoor moest je een trapje op. Wij hebben vanachter een glazen wand het debat moeten volgen. Een debat dat ging over ons.’
Markant over activisme in de gehandicaptenzorg
In het volgende nummer van tijdschrift Markant, dat begin juni verschijnt en in het teken staat van activisme en radicalisme, komt een uitgebreid verhaal met Caroll Sastro en haar strijd voor meer inclusie voor mensen met een beperking. Alle vormen van discriminatie werken volgens hetzelfde mechanisme: mensen worden buitengesloten in plaats van op- en meegenomen. Hoe daartegen te strijden, daar gaat de tweede Markant van 2026 over. Lees hier meer over de eerste Markant van 2026.
