Drammen voor toegankelijkheid: 'Luister eens even naar me, wil je?’
Een stoep waar je niet overheen kunt met de rolstoel. Een parkeerkaart die per gemeente anders werkt. Toegankelijkheid is in Nederland allesbehalve vanzelfsprekend en blijkt sterk afhankelijk van waar je woont. Lokale politici die er dagelijks mee te maken hebben, weten dat verandering zelden vanzelf komt. Het vraagt tijd, vasthoudendheid en vaak één ding boven alles: drammen.
Weerbarstige praktijk
Vraag je lokale politici hoe het staat met inclusie en toegankelijkheid in hun gemeente, dan volgt eigenlijk overal hetzelfde antwoord: de intentie is er, maar de praktijk is weerbarstig. Het kost tijd, energie, lef en een gezonde portie drammen om toegankelijkheid echt voor elkaar te krijgen. Als moeder van een zoon met een beperking, weet Astrid Plugge van Volt in Den Haag dat als geen ander. ‘Ik heb nog nooit zoveel ruzie gemaakt met instanties sinds ik een kind met een beperking heb.’ Nick Bootsman van GroenLinks in Dordrecht heeft twee jaar gedwongen in een zorginstelling moeten wonen, omdat de sociale huurwoningen in Dordrecht niet rolstoeltoegankelijk zijn. ‘Toen ik dat aankaartte bij de woningcorporatie kreeg ik als repliek dat mensen met een handicap toch in een instelling wonen?’
Luister eens even!
Bootsman ervoer hoe ontoegankelijk Nederland eigenlijk is, toen hij tien jaar geleden zelf in een rolstoel terechtkwam. Stoepen waar hij niet overheen kon. Winkels waar hij niet binnenkwam. Openbaar vervoer dat hem dwong tot eindeloos omreizen. Toen hij bij de gemeente vragen stelde over niet toegankelijke stoepen voor rolstoelers, kreeg hij het antwoord dat dit niet kan in een 30km-zone. ‘Echt onzin. Dus ben ik de politiek ingegaan om het zelf te regelen. Het lukte. Een motie voor toegankelijke stoepen, werd uiteindelijk unaniem aangenomen. Uiteindelijk, want een lange strijd aan praten, vragen stellen, overtuigen en aandringen ging aan die motie vooraf, vertelt Bootsman. ‘Dan neem je toch een andere route’ en ‘dat is toch allang geregeld’, kreeg hij veelvuldig te horen. ‘Nou, nee. Ik zit in een rolstoel, jullie niet. Luister eens even naar me, wil je?’
Lange adem
Het dwong hem tot een motie die hij koppelde aan het diversiteitsbeleid, om zo meer kans op succes te halen. In februari 2023 begon Bootsman met het stellen van vragen, dat uiteindelijk uitmondde in de motie in september 2023 die unaniem werd aangenomen. In de zomer van 2025 werden toegankelijke stoepen gerealiseerd in Dordrecht. Een kwestie van lange adem. Zijn volgende missie: rolstoeltoegankelijke sociale huurwoningen.
‘Meedoen is voor mij geen vanzelfsprekendheid. Veel mensen realiseren zich dat niet’
Drammen als strategie
Collega-raadsleden noemen hem een drammer, vertelt Bootsman. Een titel die hij als geuzennaam heeft omarmd. Drammen betekent voor hem niet schreeuwen of boos worden. Integendeel. ‘Met frustratie kom je niet verder’, zegt hij. ‘De bereidwilligheid is er namelijk vaak wel. Het is de onwetendheid die parten speelt: “Oh, daar hebben we niet over nagedacht”. Het gaat dus om blijven vragen stellen, blijven uitleggen en vooral: blijven wijzen op wat anderen niet zien.’
Zichtbaar zijn maakt verschil
Marieke van Gastel, VVD-raadslid in Eindhoven, herkent die onwetendheid. Zij is het enige raadslid in een rolstoel in Eindhoven en heeft een toegankelijke en inclusieve samenleving tot haar politieke missie gemaakt. ‘Meedoen is voor mij, en voor heel veel andere mensen, geen vanzelfsprekendheid. Maar veel mensen realiseren zich dat niet. Ken je niemand in je omgeving met een beperking, dan is die bewustwording er simpelweg niet. Pas als mensen dagelijks ervaren wat ontoegankelijkheid is, dringt het écht door.’ Bij haar aantreden, vier jaar geleden, zorgde de gemeente voor de nodige aanpassingen. Ze kreeg een breder bureau, het toilet in het gemeentehuis werd aangepast, de toiletpauze tijdens raadsvergaderingen is verlengd en in de raadzaal is een aangepaste microfoon gekomen. Dat gecombineerd met het feit dat Van Gastel in de gemeenteraad continu blijft hameren op inclusiviteit en toegankelijkheid, en dat kan staven met persoonlijke voorbeelden, zorgde ervoor dat haar collega-raadsleden steeds beter letten op toegankelijkheid. Daarmee is ze zelf haar grootste politieke wapenfeit als het gaat om het verbeteren van inclusie en toegankelijkheid in Eindhoven. ‘Er gaat hier inmiddels best veel goed.’
Een landelijke kaart, lokale regels
Zeker niet alles, benadrukt ze. Al jaren zet ze zich in voor een betere regelgeving van de gehandicaptenparkeerkaart. Dat is een schrijnend voorbeeld van de wirwar aan regels per gemeente. ‘Het kan niet zo zijn dat je per gemeente moet uitzoeken of je mag parkeren, hoe lang, of via welke app, terwijl je een geldige kaart hebt die juist bedoeld is om drempels weg te nemen. Voor veel mensen zorgt dit systeem nu voor stress, onzekerheid en onrecht.’ Ze stelde talloze vragen aan de wethouder en diende meerdere moties in. ‘Maar zolang gemeenten ieder hun eigen regels hanteren, blijft het probleem bestaan.’
‘We zullen moeten blijven uitleggen, blijven herhalen, blijven wijzen op blinde vlekken en blijven opkomen voor minderheden’
Aantonen dat je een beperking hebt
Weet ook Plugge van Volt in Den Haag. Als moeder van een zoon met een beperking, vroeg ze onlangs een parkeerkaart aan. ‘Dan moet ik met mijn zoon die al in de Wet langdurige zorg zit - dus let op: waarvan we met ons allen hebben vastgesteld dat hij levenslang zorg nodig heeft - een dure medische keuring ondergaan en dus eigenlijk aantonen dat hij inderdaad een beperking heeft. Vervolgens krijg ik de vergunning voor vijf jaar, omdat de ambtenaar aangeeft dat het nog maar een kind is en “wie weet wat er in de puberteit met hem gebeurt”. If anything, het wordt alleen maar erger. Dus over vijf jaar mogen we weer voor veel geld aantonen dat mijn zoon inderdaad nog steeds niet beter is.’
Bij twijfel is het nee
Ze heeft wel een idee waar die terughoudendheid vandaan komt. ‘Met de toeslagen affaire in het achterhoofd, heerst er onder ambtenaren angst voor fouten of verkeerd geld uitgeven. Dat creëert een cultuur van afwijzen. Bij twijfel is het nee.’ Op die momenten zou ze willen dat er meer bewustzijn en begrip is bij ambtenaren over het hebben van een beperking. ‘Het is heel frustrerend om niet gehoord te worden, om van het kastje naar de muur te worden gestuurd, om je verhaal continu te moeten herhalen. Ik ben mondig maar het zou niet moeten uitmaken hoe mondig je bent of waar je woont om zorg te krijgen.’ Daarmee stipt ze het probleem van verhuizen aan. Hulpmiddelen, contracten en vergoedingen gaan niet automatisch mee naar de andere gemeente. ‘Wie het redelijk heeft geregeld, blijft waar hij is uit voorzichtigheid. Ik durf in elk geval niet te verhuizen.’
Blinde vlekken vragen om volharding
Ook Gijsbert Raadgever van de Partij voor de Dieren in Deventer ziet waar het spaak loopt. ‘Uiteindelijk is er geen enkele politieke partij die geen goede zorg wil, maar de gehandicaptenzorg is een relatief kleine doelgroep en krijgt daardoor niet vanzelf prioriteit.’ Iedereen is het erover eens. De sleutel tot inclusief beleid, zit in ervaring en vertegenwoordiging. Kortom, er zijn meer mensen met een beperking of ouders van kinderen met een beperking nodig in de lokale politiek. ‘Directe ervaring helpt bij het bespreekbaar maken van knelpunten voor kwetsbare groepen’, zegt Plugge. Zelf staat ze te popelen om haar ervaring als ouder mee te kunnen nemen in de gemeenteraad. Raadgever: ‘Laat raadsleden eens de straat op gaan in een rolstoel, of met een bril op die maar tien procent zicht geeft. Wie zelf ervaart wat ontoegankelijkheid betekent, stelt andere vragen. Ziet andere problemen. En laat zich minder makkelijk afschepen met het idee dat Nederland toch al zo inclusief is.’ Maar vooralsnog, weet Raadgever uit ervaring, is het een kwestie van lange adem. ‘We zullen moeten blijven uitleggen, blijven herhalen, blijven wijzen op blinde vlekken en blijven opkomen voor minderheden. Juist lokaal gaat het over jou, je omgeving en hoe we besluiten met elkaar om te gaan. Dus ja, dan helpt drammen. Want, iedereen heeft baat bij een toegankelijke samenleving.’
Dit artikel komt uit de eerste editie van 2026 van Markant, het tijdschrift van de VGN.
