Samen spelen: een kinderrecht

‘Iedereen moet kunnen meedoen, en dat begint bij de allerkleinsten’, vindt Eugène van Mierlo, wethouder sociaal domein in Almelo. De Twentse gemeente werkt aan speelplekken die leuk zijn voor àlle kinderen, met of zonder beperking. De eerste vier zijn al klaar. ‘Inclusieve speeltuinen zien wij als een belangrijk onderdeel van leefbare wijken en dorpen.’

Hekjes

Almelo loopt daarmee voorop. Volgens Stichting het Gehandicapte Kind had in 2025 slechts iets meer dan de helft van de 342 gemeenten minstens één inclusieve speelplek. Ruim een op de drie kinderen met een beperking komt helaas nooit bij een speelplek in hun buurt, blijkt uit recent onderzoek van de stichting. De meeste speelplekken hebben onbedoelde hindernissen, licht directeur Rebecca Gerritse toe. ‘Er zijn bijvoorbeeld hekjes of ontoegankelijke paden, of alles heeft dezelfde kleur waardoor slechtziende kinderen de speeltoestellen lastig kunnen zien.’ De stichting roept gemeenten op tot actie: in 2026 zou zeventig procent een ‘samenspeelplek’ moeten hebben, in 2030 honderd procent.

Ontdekken zonder regels

Samen spelen is voor kinderen van fundamenteel belang, weet Bram Orobio de Castro. Hij is hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Mensen leren door te spelen en dingen bij elkaar af te kijken. Dat geldt voor alle vormen van leren: motorisch, cognitief en sociaal.’ Speeltuinen zijn juist daarvoor bedacht, legt hij uit. Ze inspireren tot wat deskundigen ‘ongestructureerd samenspel’ noemen: dingen met elkaar ontdekken zonder regels. Een inclusieve speeltuin is volgens hem ook voor kinderen zonder beperking belangrijk. ‘Zij leren daar dat de wereld bestaat uit heel veel verschillende mensen, en dat dit niet iets is om bang voor te zijn of je ongemakkelijk over te voelen.’

Structureel beleid

In Almelo begon het met een rolstoeltoegankelijke activiteit van de gemeente. Van Mierlo ontmoette daar inwoonster Marlinde Ringringulu. ‘Zij vertelde dat het speeltuintje in hun buurt voor haar zoon niet toegankelijk was. Zo ontstond het idee de speeltuin in haar buurt toegankelijk te maken.’ De gemeenteraad nam daarna een motie aan om dit in alle wijken te doen. Het beleid is nu om elke speeltuin die een opknapbeurt krijgt meteen inclusief te maken. Almelo trekt hier structureel geld voor uit en is blij met aanvullend geld vanuit fondsen. ‘Want inclusieve speeltoestellen zijn wel wat duurder.’ 

Rolstoelvriendelijk

Wat maakt een speelplek inclusief? Daarover bestaan diverse opvattingen. In Almelo denkt een werkgroep van ervaringsdeskundigen, Almelo Toegankelijk, mee over de inrichting. De speeltuinen krijgen makkelijke toegang, een rolstoelvriendelijke ondergrond en minstens één speeltoestel dat voor alle kinderen geschikt is. Ook is er parkeergelegenheid voor mensen met een beperking. Stichting het Gehandicapte Kind hanteert als vuistregel voor samenspeelplekken dat zeventig  procent bereikbaar is en vijftig  procent van de ‘speelaanleidingen’ bespeelbaar is voor ieder kind. Naast toestellen kunnen dat bijvoorbeeld ook boomstammen, tunnels van wilgentenen of waterkranen zijn. Iedereen is honderd procent welkom.

Mindset

Een inclusieve speeltuin hoeft geen grote investeringen te vergen, benadrukt Gerritse van Stichting het Gehandicapte Kind. ‘Aanpassingen kunnen klein beginnen: hindernissen weghalen, meer contrastkleuren, een schommel met een net wat steviger zitje, waterbogen, voel- of muziekelementen… Het gaat vooral om de mindset: wat zou leuk zijn voor iederéén?’ Om gemeenten en speeltuinverenigingen op weg te helpen hebben Stichting het Gehandicapte Kind en Jantje Beton het SamenSpeelNetwerk opgericht. De gelijknamige website biedt veel praktische adviezen en informatie, onder meer over het SamenSpeelFonds. Initiatiefnemers in gemeenten zonder inclusieve speelplek kunnen daar een financiële bijdrage aanvragen.

Sociaal beheer

Stichting De Gibraltar buur-thuis & inclusieve speeltuin is aangesloten bij het netwerk. Volgens medeoprichter Jolanda Mulder gaat inclusiviteit verder dan toegankelijkheid. ‘Een inclusieve speeltuin heeft goede faciliteiten. Maar je hebt ook sociaal beheer nodig: een plek waar ouders elkaar kunnen ontmoeten én iemand die ziet wat elk kind nodig heeft.’ In de koffiesalon kunnen ouders koffie drinken. Vijf dagen per week is Mulder of mede-oprichter Rhea Labree aanwezig, plus een vrijwilliger. ‘Wij brengen ouders met elkaar in contact, zodat ook zij uit hun isolement komen. Daardoor ontstaan vriendschappen en kunnen kinderen makkelijker spelen. We letten erop dat kinderen niet worden buitengesloten. Als een kind zich sociaal onaangepast gedraagt, leggen wij uit: “Hij gooit niet met een fiets om jou te raken, dit is zijn manier van spelen”.’

Onmisbare activiteiten 

Gemengde activiteiten zijn onmisbaar. Maar ook een activiteit speciaal voor de doelgroep is belangrijk. ‘Ouders van een kind met een beperking weten pas zeker dat hun kind welkom is als je een activiteit of vaste dag voor ze maakt.’ De Gibraltar organiseert diverse activiteiten voor kinderen met een beperking. Gemengde vriendschappen zijn niet per se Mulders doel. ‘Kinderen met bijvoorbeeld een meervoudige beperking vinden vriendjes vaak niet zo interessant, die willen gewoon beleven en erbij zijn.’ 

Kinderrecht

Ook Gerritse ziet de meerwaarde van sociaal beheer. ‘Als dat kan, is het fantastisch. Alleen kun je niet op elke kleine speelplek zorgen dat er altijd iemand is. Daarom moedigen wij initiatiefnemers aan activiteiten te organiseren voor kinderen met en zonder beperking.’ Het onderzoek van de stichting heeft tot blijdschap van Gerritse veel publiciteit gekregen. Het leverde al nieuwe aanvragen op bij het SamenSpeelFonds. ‘Een veelgehoorde reactie is dat mensen nooit bij dit probleem stil hadden gestaan. We hebben de eerste zaadjes geplant.’ Hoogleraar Orobio de Castro vindt het hoog tijd voor inclusieve speeltuinen. ‘Een omgeving waar kinderen zich kunnen ontwikkelen, op een manier die past bij hun mogelijkheden, is gewoon een kinderrecht.’

‘Ik kijk uit naar de zondag in de speeltuin’

Adiba Bouichi is moeder van Adam (5), die autisme en een ontwikkelingsachterstand heeft. In De Gibraltar heeft Adam contacten en is Adiba even stressvrij.

‘Adam rent altijd meteen naar de schommel. Hij kan ook uren op de trampoline springen. Door zijn beperking kan hij zelf geen contact maken, maar hij vindt het leuk als andere kindjes dat wel doen. Soms rennen kindjes achter hem aan, dat vindt hij heerlijk. Of hij zit bij ze en speelt met zand. De speeltoestellen hier helpen hem te ontprikkelen. 

De verschoningsruimte is voor ons noodzakelijk, want Adam is niet zindelijk. Maar het allerbelangrijkste is dat mensen die hier komen begrip hebben voor kindjes met een beperking. Toen Adam een keer een kindje sloeg ging ik me heel erg verontschuldigen, maar die ouder zei: “Nee joh, is prima”. Dat scheelt zóveel stress. Op de speciale zondagen voor kindjes met beperkingen begeleiden de medewerkers Adam. Dan hoef ik even niet aan te staan. Daar kijk ik echt naar uit. Dit is ook de enige plek waarvan ik nu al weet dat we hier over vijf jaar, als Adams gedrag heftiger zal worden, nog steeds naartoe kunnen. Ik heb hier zelfs vrienden gemaakt die mij met Adam uitnodigen op verjaardagen.’

Tips van de kenners: zo realiseer je een inclusieve speelplek 

• Trek als ouder aan de bel. Gerritse: ‘Gemeenten sluiten kinderen niet bewust uit, dus je helpt door ze erop te wijzen.’

• Grijp als gemeente regulier onderhoud aan om speelplekken inclusief te maken.

• Raadpleeg (ouders van) kinderen met een beperking. Orobio de Castro: ‘Speeltuinen met inbreng van kinderen worden meer gebruikt en gewaardeerd.’

• Creëer draagvlak voor inclusiviteit bij de bestaande bezoekers. Mulder: ‘Zonder begrip voor kinderen met een beperking blijft een speeltuin exclusief.’ 

• Zoek fondsen voor duurdere toestellen. Maar weet dat kinderen met simpele elementen ook veel lol kunnen hebben.

• Vraag advies via het SamenSpeelNetwerk of aan koplopers. Van Mierlo: ‘Beter goed gejat dan slecht bedacht. Kom gerust kijken in Almelo!’