Samen werken aan menswaardige AI
Generatieve AI rukt op in de zorg en biedt kansen én ethische vragen. Tijdens een goedbezochte bijeenkomst op 30 januari georganiseerd door de VGN en ASVZ (Triple-C werkplaats) gingen deelnemers uit de gehandicaptenzorg met elkaar in gesprek over de vraag hoe AI kan bijdragen aan goede zorg zonder de menselijke maat te verliezen. De centrale conclusie: verantwoord gebruik vraagt om maatwerk en samenwerking.
Blijf kijken naar de langetermijneffecten
Dirk Lukkien opende de ochtend met inzichten uit zijn promotieonderzoek naar verantwoord gebruik van AI in de langdurige zorg. AI kan autonomie en kwaliteit van zorg versterken, maar ook ondermijnen. Volgens Lukkien is verantwoord innoveren nooit alleen een technische opgave. Ook sociale, organisatorische en ethische factoren vragen om bewuste keuzes. Omdat AI-systemen zich blijven ontwikkelen, moeten organisaties blijven configureren, bijstellen en inbedden. Lukkien pleitte voor bruggenbouwers: professionals die zorg, technologie en ethiek verbinden.
Praktijkvoorbeelden: Generatieve AI in de gehandicaptenzorg
Drie praktijkvoorbeelden maakten zichtbaar hoe generatieve AI wordt ontworpen met aandacht voor de context.
- Toegankelijke kennis via AI-chatbots
Nienke Eckhardt (Vilans) liet zien hoe AI versnipperde kennis kan bundelen. Met een interventie-zoekhulp worden betrouwbare bronnen gekoppeld en sneller toegankelijk. AI-geletterdheid blijft daarbij essentieel. De professional blijft verantwoordelijk voor interpretatie en keuze. - Noah, een AI-maatje voor cliënten
Hessel Rienstra en Hannah van Dijck (Philadelphia) presenteerden Noah, een AI-maatje dat samen met mensen met een verstandelijke beperking is ontworpen. Noah ondersteunt gebruikers in een veilige omgeving, ook bij gevoelige onderwerpen. Heldere grenzen en veiligheid zijn uitgangspunt. - AI-assistent in de nachtzorg
Ruud de Nooij (Academy Het Dorp) en Wouter Bruijning (Gemiva) deelden hun project rond een AI-assistent die nachtzorgmedewerkers helpt bij het signaleren van zelfverwondend gedrag. Zij ontwikkelen deze AI-assistent zelf met behulp van een Nederlands taalmodel. Het project maakt deel uit van Leren werken met data in de gehandicaptenzorg en omvat bewuste aandacht voor ethiek en betrokkenheid van professionals.
In gesprek over dilemma's rondom AI en menswaardige zorg
Tijdens groepsgesprekken en de reflectie van een panel werd duidelijk dat werken met generatieve AI vraagt om gelaagde verantwoordelijkheid, duidelijke grenzen en bewust handelen. AI is geen neutraal hulpmiddel. Ontwikkelaars, zorgorganisaties en overheid hebben elk een rol in het borgen van veiligheid, betrouwbaarheid, privacy en toetsing. Tegelijkertijd blijft de gebruiker verantwoordelijk voor het toevoegen van context, nuance en professioneel oordeel. AI kan ondersteunen, maar mag menselijke besluitvorming niet vervangen. Menselijk contact, relationele zorg en morele oordeelsvorming blijven onmisbaar.
Een terugkerende boodschap tijdens de gesprekken: Bij de ontwikkeling en inzet van AI is samenwerking cruciaal. Maatwerk is nodig om zorgspecifieke waarden en sectorbelangen te beschermen als tegenwicht tegen de grote technologiebedrijven die snelheid en technische innovatiekracht bieden. Wil je de gedetailleerde uitwerking ontvangen van de gesprekken? Neem dan contact met ons op.
Voorbij de hype
In het slotwoord benadrukte Sebastiaan ten Hove (ASVZ) het belang van voorbij de hype kijken. Nieuwe technologieën beloven vaak veel en maken indruk, maar kunnen ons ook verblinden. Voorbij de hype kijken betekent: bewust stilstaan bij de dilemma’s die technologie oproept en steeds teruggrijpen op de waarden die leidend zijn voor de organisatie, de professional en de cliënt. Van daaruit bepaal je samen welke normen daarbij horen. Pas daarna kies je de vorm waarin technologie wordt ingezet. Dit helpt AI te zien als hulpmiddel, niet als doel. Van wat kunnen we met AI naar wat willen we met AI.
Start van een sector breed gesprek
De bijeenkomst was een samenwerking van de VGN en ASVZ die als doel had kennisuitwisseling rondom AI en een sector breed verdiepend gesprek tussen diverse functies in zorgorganisaties te faciliteren. Tijdens de sessie waren onder andere ICT-adviseurs, innovatoren, zorgprofessionals en kennismanagers aanwezig. De sessie was tevens ook de jaarlijkse uitwisselbijeenkomst van de kennismanagers uit de sector. Deelnemers benadrukten dat het gesprek over menswaardige AI in de gehandicaptenzorg niet mag stoppen bij dit moment. Daarom de uitnodiging: laten we als sector blijven uitwisselen wat we met AI willen, hoe we dat op een menswaardige manier doen en hoe we elkaar daarbij kunnen versterken. Samen werken we aan AI die de zorg ondersteunt en de menselijke maat respecteert.
Lees ook het artikel dat ASVZ, Triple-C werkplaats plaatste over de bijeenkomst.
