Toezien op kwaliteit vraagt om het goede gesprek

Van kennis naar dialoog

Een enthousiaste en grote groep deelnemers kreeg een up to date uitleg over de laatste kennis en ging in ‘dialoog’ over wat toezicht op kwaliteit betekent. Dat gebeurde aan de hand van een praktische toelichting op de recente publicatie ‘Zienderogen beter IV: toezien op kwaliteit in de gehandicaptenzorg: het kompas en andere sleutels voor gebruik' (2025).

De sessie werd verzorgd door Karin Runia en Jac de Bruijn, beiden toezichthouder in de gehandicaptenzorg en medeauteurs van de publicatie.

Wat gebeurde er in de sessie?

De sessie was een afwisseling van kennisuitwisseling en het delen van ervaringen aan de hand van concrete vragen uit de ‘Kletspot’. 

De publicatie ‘Zienderogen beter IV’ is geïnitieerd door de Nederlandse vereniging van toezichthouders in zorg en welzijn (NVTZ). Daaraan ging een kritische verkenning vooraf door een werkgroep die onderzocht in hoeverre het Kwaliteitskompas bekend was bij en gebruikt werd door toezichthouders. Dat bleek lang niet overal het geval. Ook stond het thema kwaliteit niet in alle raden van toezicht structureel en expliciet op de agenda. 

De publicatie scherpt daarom het gesprek aan rond vragen als:

• Staat kwaliteit van zorg wel op de agenda en zo ja, hoe dan? 
• Wat is het ‘narratief’ waarmee naar kwaliteit wordt gekeken?
• Wat doe je als toezichthouder met kwaliteit in gesprek met de organisatie?

De antwoorden op deze vragen verschillen sterk per organisatie. Het is daarom belangrijk om dit te verhelderen, zodat het goede gesprek kan worden gevoerd. De gekozen benadering van kwaliteit maakt daarbij verschil. Welk narratief is dominant in het toezicht? 

Tellen en vertellen

De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS), de NVTZ en de VGN hebben de afgelopen jaren opgeroepen tot een sterker ‘verhalende’ verantwoording van kwaliteit van zorg. Er is een duidelijke andere wijze van verantwoording tot stand gekomen, door naast de kwantitatieve criteria (het tellen) ook goed te kijken naar kwalitatieve elementen (het vertellen) van de zorgpraktijk. Dat betekent niet alleen kijken naar cijfers, maar ook naar ervaringen en verhalen.

Door beide perspectieven met elkaar in gesprek te brengen, wordt meer recht gedaan aan de rijkdom van individuele verhalen van bewoners, hun netwerk, medewerkers en de organisatie. Ook de context speelt daarbij een belangrijke rol. Die verschilt per situatie en laat zien dat het leven veel diverser zijn dan cijfers kunnen weergeven. JJuist ook de veranderende context, zowel in de organisatie als maatschappelijk, speelt een grote rol.

In de benadering van kwaliteit van zorg spelen dan ook verschillende perspectieven in het gesprek er over: objectief (de getallen), als subjectief (de eigen verhalen en ervaring) en intersubjectief (de gedeelde beleving, ervaring en bevindingen). 

De kletspot roept vragen op

De sessie kende een interactieve opzet. Uit een kletspot met bijna honderd vragen over kwaliteit van zorg werd willekeurig een vraag getrokken. Deelnemers gingen hierover eerst in tweetallen in gesprek, waarna een plenaire uitwisseling volgde. Een van de vragen die veel losmaakte was: “Zou je zelf cliënt willen zijn bij de organisatie waar je werkt of toezicht houdt?” 

De gesprekken waren intensief en men was betrokken. Al snel kwamen ethische thema’s aan de orde, waardoor  duidelijk werd dat het bij kwaliteit van zorg om een breder perspectief gaat. 

De kracht van verschillende perspectieven

Er waren relatief weinig toezichthouders aanwezig in de goed bezochte sessie. Dat maakte juist de diversiteit aan perspectieven zichtbaar. Vanuit verschillende rollen werd het goede gesprek gevoerd. Begeleiders, ondersteuners, ervaringsdeskundigen, leidinggevenden en bestuurders brachten ieder hun eigen ervaring in.

Die verscheidenheid leidde niet alleen tot antwoorden, maar vooral tot nieuwe vragen.
 

Wat is het doel van deze sessie?

De sessieleiders wilden deelnemers actuele kennis en nieuwe inzichten meegeven over toezicht op kwaliteit. Daarnaast is het doel om te inspireren en het bewustzijn rond dit thema te vergroten, zodat kwaliteit steviger wordt verankerd in het toezicht. Dat is belangrijk voor de verdere ontwikkeling van het kwaliteitsdenken binnen de VGN, in samenhang met de NVTZ. 

 
De verschillende perspectieven onder de deelnemers maakten het tot een inspirerende sessie, met dank aan de alle deelnemers. Het helpt om het goede gesprek te voeren, signalen tijdig te herkennen en oog te hebben voor de concrete verhalende praktijk. 

Geïnteresseerd in de publicatie en meer lezen? 

De publicatie ‘Zienderogen beter IV’ is te vinden op: https://www.nvtz.nl/kennisbank/zienderogen-beter-iv/ 

Het is de vierde publicatie in een reeks die aandacht besteden aan het toezien op kwaliteit van zorg.