Bouwsteen 2: Onderzoek naar de ervaringen van mensen met een beperking

Hieronder staat de volledige tekst van bouwsteen 2: 'Onderzoek naar de ervaringen van mensen met een beperking; zorg en ondersteuning gericht op kwaliteit van bestaan'.

's Heeren Loo

De tekst bestaat uit vier elementen:

Tot slot is er een extra alinea opgenomen over de Commissie van Deskundigen.

Het uitgangspunt van bouwsteen 2

Wat vinden mensen met een beperking en hun verwanten van de zorg en ondersteuning die zij dagelijks ontvangen, en van de kwaliteit van hun bestaan? Regie over eigen leven is voor iedereen belangrijk. Mensen met een beperking moeten gelijke kansen hebben om mee te doen, om zich te ontwikkelen en om een betekenisvol leven te leiden. Dit is één van de uitgangspunten in het VN-verdrag Handicap. Zelf vertellen wat belangrijk is en zelf vertellen over eigen ervaringen, is daarbij essentieel.

De tweede bouwsteen van dit kwaliteitskompas stelt de stem centraal van de mensen die zorg en ondersteuning krijgen binnen de gehandicaptenzorg. In de eerste plaats is er natuurlijk de dagelijkse interactie over de kwaliteit van zorg. Daarnaast – en daar gaat deze bouwsteen over – worden de ervaringen van mensen met een beperking over de zorg en ondersteuning die zij ontvangen, op systematische wijze onderzocht. Dit gebeurt met behulp van een (erkend) cliëntervaringsinstrument.

De uitwerking van bouwsteen 2

De gehandicaptenzorg heeft een waaier met erkende cliëntervaringsinstrumenten. In samenspraak met de cliëntenraad kiezen zorgaanbieders uit deze waaier één of meerdere cliëntervaringsinstrumenten die zij willen gebruiken om de ervaringen van mensen met een beperking te onderzoeken: instrumenten die passen bij de mensen aan wie zij zorg en ondersteuning verlenen. In de wet is vastgelegd dat de cliëntenraad meedenkt over de kwaliteit binnen zorgorganisaties én advies geeft bij het tot stand komen van verbeteringen.

Mensen met een beperking die professionele zorg en ondersteuning ontvangen, krijgen minimaal eens per drie jaar de mogelijkheid om middels een cliëntervaringsonderzoek officieel aan te geven wat zij van de geboden zorg vinden. Zorgaanbieders zijn vrij om dit frequenter uit te voeren, dit is ook afhankelijk van het instrument dat zij gebruiken. Zo kunnen zij overwegen om het cliëntervaringsonderzoek een keer per twee jaar uit te voeren, om gelijk te lopen met de tweejaarlijkse cyclus van het kwaliteitsbeeld, het voortgangsbericht en de visitatie (bouwsteen 4). Uiteraard is het onderzoeken van de tevredenheid en de ervaringen van mensen met een beperking en hun verwanten over de geboden zorg en ondersteuning, een dagelijkse taak van professionals.

De resultaten van het cliëntervaringsonderzoek dragen bij aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg en daarmee de kwaliteit van bestaan. Zorgaanbieders gaan actief aan de slag met de verbeterpunten die naar voren komen. Aandachtspunten die betrekking hebben op de dagelijkse zorg en ondersteuning worden daarnaast meegenomen in de gesprekken die professionals hebben met mensen met een beperking en hun verwanten, en in het ondersteuningsplan: hoe kijken we terug, waar staan we nu en waar willen we naartoe (bouwsteen 1)?

Daarnaast is de informatie voor professionals en teams een hulpmiddel om zicht te houden op kwaliteit en om blijvend te leren en te verbeteren (bouwsteen 3). Bijvoorbeeld in de ontwikkeling en de werkstijlen van professionals, in kansen op ontwikkeling bij mensen met een beperking, of het aanbod van wonen, werken en daginvulling. De informatie kan ook inzichtelijk maken of er (overstijgende) thema’s zijn die aandacht verdienen, en het geeft waardevolle input voor zorgbeleid. Bijvoorbeeld door doelen en in gang gezette verbeteringen uit voorgaande jaren te kunnen toetsen (bouwsteen 4).

Ruimte en bedoeling van bouwsteen 2

De vragen van de cliëntervaringsinstrumenten zijn bedoeld als leidraad en als startpunt voor een dialoog over de kwaliteit van bestaan en de geleverde zorg en ondersteuning. Het gaat dus primair om het leren van collectief verzamelde cliëntervaringen en om op grond daarvan, waar nodig, veranderingen en verbeteringen te bewerkstellen binnen de zorgorganisaties. De instrumenten zijn dan ook niet gericht op het afleggen van verantwoording.

Het werken met cliëntervaringsinstrumenten is ontstaan vanuit de wens om de ervaringen van mensen met een beperking op te halen met een valide en betrouwbaar instrument. Om zo de zorg en ondersteuning aan hen te verbeteren waar mogelijk, en daarmee hun kwaliteit van bestaan. Er is daarom gekozen voor een brede set van instrumenten (waaier) om recht te doen aan de grote diversiteit van doelgroepen en leefomgevingen binnen de gehandicaptenzorg.

Een waaier van betrouwbare en valide instrumenten biedt cliëntenraden en zorgaanbieders keuzemogelijkheden. Daarnaast kunnen zorgaanbieders en professionals hun kennis over het gebruik van de instrumenten en hun ervaringen met het interpreteren van de uitkomsten, uitwisselen.

Aandachtspunten van bouwsteen 2

Onderzoeken van ervaringen is een continu proces

Met het cliëntervaringsinstrument worden de ervaringen van een groep mensen expliciet vastgelegd, maar eigenlijk is het onderzoeken en het betrekken van die ervaringen een dagelijkse taak van professionals. Dat gebeurt als het goed is continu.

Het benutten van de resultaten

De ervaringen van mensen met een beperking en de resultaten van het cliëntervaringsonderzoek kunnen nog beter benut worden binnen de verschillende PDCA-cyclussen, bijvoorbeeld door eerdere verbeteringen te toetsen of door speerpunten uit het beleid van de zorgaanbieder voor te leggen aan de mensen die zorg en ondersteuning ontvangen.

Commissie van Deskundigen

De erkende cliëntervaringsinstrumenten zijn door een onafhankelijke Commissie van Deskundigen beoordeeld aan de hand van acht criteria, waaronder dataverzameling op niveau van de individuele cliënt, validiteit, betrouwbaarheid en voorwaarden voor gebruik.

De commissie beoordeelt de instrumenten tweejaarlijks op doorontwikkeling, zodat de kwaliteit geborgd blijft. Nieuw aangedragen instrumenten worden aan de hand van dezelfde set beoordeeld met een extra criterium rondom meerwaarde ten opzichte van de andere instrumenten.

Ook stimuleert de commissie verdere ontwikkeling van deze instrumenten, zodat een voor elke situatie en voor elke doelgroep passend instrument beschikbaar komt. Een eerste stap is het toevoegen van een betekenisvol instrumentarium voor mensen met ernstige meervoudige beperkingen. Dit komt terug in de Ontwikkelagenda. Zie hoofdstuk 8 van dit kwaliteitskompas

Meer informatie

Het volledige Kwaliteitskompas Gehandicaptenzorg 2023-2028 PDF kunt u hier downloaden. Via onderstaande links leest u de afzonderlijke bouwstenen en hoofdstukken van het Kwaliteitskompas: