Bouwsteen 3: Professionele ontwikkeling

Hieronder staat de volledige tekst van bouwsteen 3: 'Professionele ontwikkeling; Kwaliteitsverbetering voor en door professionals'.

client in rolstoel

De tekst bestaat uit vier elementen:

Het uitgangspunt van bouwsteen 3

Met ongeveer 188 duizend professionals die zorg, begeleiding, ondersteuning en jeugdhulp bieden aan mensen met een beperking, heeft de gehandicaptenzorg een schat aan expertise en ervaring in huis.

Om die expertise en ervaring te kunnen blijven inzetten, is kwaliteitsborging en verdere professionalisering van de beroepsgroepen binnen de gehandicaptenzorg noodzakelijk. Doorontwikkeling van professionaliteit helpt om de kwaliteit van zorg en ondersteuning nog beter te maken en de kwaliteit van bestaan van mensen met een beperking te vergroten - en daarmee ook van hun verwanten en sociaal netwerk.

Een verdere professionalisering van de beroepsgroepen, door professionals de mogelijkheid te geven om te blijven ontwikkelen en nieuwe kennis en ervaringen op te doen, maakt het werken in de gehandicaptenzorg aantrekkelijker. Dat resulteert in beroepstrots, in een hogere instroom in beroepsopleidingen, in behoud van professionals en in stabiliteit en kwaliteit binnen teams. Dat komt allemaal ten goede aan de best mogelijke zorg voor mensen met een beperking.

De uitwerking van bouwsteen 3

Kwaliteit steunt op vakbekwame professionals die hun werk doen in dialoog met mensen met een beperking en hun verwanten. Het is daarom belangrijk dat professionals het vanzelfsprekend vinden dat ze zich kunnen en blijven scholen en ontwikkelen met ondersteuning van werkgevers en beroepsorganisaties. Dat zij mogelijkheden krijgen om opgedane kennis te kunnen toepassen en (leren) werken volgens professionele standaarden, zoals richtlijnen en beroepscodes, in het kader van kwaliteitsverbetering. Dat zij toegerust zijn om hun werk goed te kunnen doen en de ruimte en het vertrouwen krijgen om hun expertise in te zetten en waar mogelijk te delen.

Werken aan ontwikkeling en kwaliteit is een gezamenlijke opdracht voor individuele professionals, kwaliteits- en beleidsmedewerkers, teams, teamleiders, bestuurders, zorgaanbieders, mensen met een beperking en hun verwanten. Zij werken hierbij samen met beroepsorganisaties, academische werkplaatsen en andere partijen. Het leren van elkaar, ook over de grenzen van de beroepsgroepen heen, is hierin heel belangrijk: elkaar leren begrijpen, samen ontdekken en samen ontwikkelen. Samen kijken naar het verleden, heden en de toekomst. De uitkomsten van een cliëntervaringsonderzoek (bouwsteen 2) zijn bijvoorbeeld een mooie aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan, net zoals de doelen die zijn opgenomen in het ondersteuningsplan (bouwsteen 1).

Werken aan ontwikkeling begint met kritisch te blijven kijken naar wat je doet en waarom je dat doet. Elkaar vragen te blijven stellen en te blijven reflecteren: wat moeten we behouden en wat kan beter? Waarom gaat iets goed of waarom kan iets beter? Wat is er nodig om het beter of anders te kunnen organiseren? En, wat vinden mensen met een beperking en hun verwanten van wat je doet en hoe je dat doet?

Samen blijven leren en samen reflecteren, geeft ook inzicht in wat je als individuele professionals en als teams gezamenlijk, anders zou willen doen. Welke vaardigheden en welke kennis zou je verder willen ontwikkelen? Voorwaarde hiervoor is dat werkgevers een visie hebben op een leven lang ontwikkelen en scholingsbudgetten beschikbaar maken. Dat er ruimte is voor kwaliteitsontwikkeling binnen beroepen en dat zij individuele leervraagontwikkeling stimuleren: wat wil je leren en hoe past dat bij je expertise en binnen het team? Om zo de juiste professionals in de juiste rol te krijgen.

Naast vakinhoudelijke ontwikkeling is het ook belangrijk dat professionals invloed kunnen hebben op het beleid van de organisatie waarin zij werken. Dat zorgaanbieders samen met professionals beleidskeuzes maken, samen de stip op de horizon zetten en samen afspraken maken over de te leveren zorg en ondersteuning. Dit vergroot de kwaliteit van en het draagvlak voor gemaakte beleidskeuzes en komt het werkplezier van de professionals ten goede.

Ruimte en bedoeling van bouwsteen 3

Een goed werkgever geeft professionals zeggenschap over hun werk, vertrouwt op hun expertise en op hun professionele handelen en stimuleert professionele ontwikkeling. Dat kan op verschillende manieren vorm krijgen. Dagelijks, door informeel leren en ook door gestructureerd leren, bijvoorbeeld door bij- en nascholing. Ontwikkeling begint vaak bij nadenken over wat er goed gaat en wat er beter kan, oftewel met reflectie.

Reflecteren gaat soms onbewust en soms juist bewust, want reflecteren is zowel een kwestie van praten met collega’s over hoe de dag is geweest, als het onder woorden brengen van handelingsverlegenheid, daar een leervraag aan koppelen en zo professionele ontwikkeling vormgeven.

Het is belangrijk dat reflectie plaatsvindt op verschillende niveaus: met mensen met een beperking en hun verwanten, binnen teams van professionals, tussen alle lagen van de organisatie en tussen alle disciplines van de organisatie. Al die vormen zijn goed en nodig om tot leren, verbeteren en ontwikkeling te komen. Hoe een organisatie ook uiting geeft aan reflectie, het allerbelangrijkste is en blijft de interactie en de dialoog met als resultaat het leren van elkaar. Het doel hiervan is om te groeien als individuele professional, als team en als organisatie, om zo de best mogelijke kwaliteit van zorg en ondersteuning aan mensen met een beperking te bieden. Zorg die aansluit bij hun wensen en behoeften. Dit betekent ook dat er tijd en ruimte moet zijn voor reflectie en de daaruit voortvloeiende verdere professionele ontwikkeling.

Professionele ontwikkeling en reflectie gaat ook over dat wat wél goed gaat, want ook daarvan kun je als individu, als team en als zorgaanbieder leren. Waarom ging dat goed? En ook hier geldt dat goed soms ook gewoon goed genoeg is.

Aandachtspunten van bouwsteen 3

Werkafspraken

Veel organisaties kunnen winst behalen met goede werkafspraken die ruimte laten voor ieders expertise. Welke expertise hoort bij welk beroep en wat is ieders rol en verantwoordelijkheid binnen het team? Het komt de kwaliteit van zorg ten goede als professionals ook daadwerkelijk die taken doen die passend zijn bij hun beroep in plaats van dat zij bijvoorbeeld ondersteunende werkzaamheden doen die niet tot hun beroep behoren.

Aantrekkelijk leerklimaat

Een aantrekkelijk leerklimaat binnen zorgorganisaties is een balans tussen enerzijds het bieden van ruimte en budgetten voor het opleiden van professionals en het stimuleren van doorontwikkeling, en anderzijds het niet overvragen van professionals. Individuele professionals moeten zélf invloed kunnen hebben op hun ontwikkeling en gefaciliteerd worden om hun ambities waar te maken en om hun expertise in de volle breedte te kunnen inzetten ten dienste van mensen met een beperking, de organisatie en hun vakgebied. Het is hierbij vanzelfsprekend dat professionals de gelegenheid krijgen om te voldoen aan de eisen van (her)registratie en scholing die aan hun beroep gesteld worden.

Professionele ontwikkeling van zzp’ers

In de gehandicaptenzorg werken steeds meer zzp’ers (zelfstandige zonder personeel). Professionele ontwikkeling is voor hen een eigen verantwoordelijkheid en onderdeel van het zelfstandig zijn. Zorgaanbieders stellen aan zzp’ers en professionals die niet in loondienst zijn, dezelfde kwaliteitseisen als aan professionals die wel in loondienst zijn. Voor hen is het verstandig om zichtbare stappen te zetten in die professionele ontwikkeling, zoals lidmaatschap van een beroepsvereniging.

Goed vormgeven van professionele ontwikkeling

Het is belangrijk om professionele ontwikkeling goed te organiseren. Reflectie geeft namelijk antwoord op de vraag waar doorontwikkeling van individuele professionals, van teams en van organisaties gewenst is. Het goed vormgeven van reflectie kan bijvoorbeeld door het faciliteren van teamleiders in het kunnen organiseren en begeleiden van reflectie. Als zij het belang van reflectie en ontwikkeling weten over te dragen op het team en het proces van reflectie goed weten vorm te geven, bijvoorbeeld onder begeleiding van een inhoudsdeskundige, zal er een grotere bereidheid tot reflectie zijn, daarmee betere reflecties en daarmee meer mogelijkheden tot leren. Dit is een belangrijke basis voor verdere professionele ontwikkeling.

Neem en geef de tijd om stil te staan

Juist als de werkdruk groot is, is het goed om stil te staan en te kijken naar wat jezelf, als team en organisatie aan het doen bent. Wat is er nodig om goed te kunnen blijven functioneren en om vitaal te blijven? Jezelf als professional die ruimte gunnen en daarin gesteund worden door de werkgever ook in tijden dat het druk is, is werken aan kwaliteit.

Terugkoppeling

Het is van belang om ook een terugkoppeling te geven aan betrokken mensen met een beperking, hun verwanten en sociaal netwerk. Wat gebeurt er met de opmerkingen die zij hebben gemaakt? Op welke manier wordt daaraan gewerkt of wat is de reden waarom het niet is opgepakt?

Meer informatie

Het volledige Kwaliteitskompas Gehandicaptenzorg 2023-2028 PDF kunt u hier downloaden. Via onderstaande links leest u de afzonderlijke bouwstenen en hoofdstukken van het Kwaliteitskompas: