Bouwsteen 4: Inzicht in kwaliteit

Hieronder staat de volledige tekst van bouwsteen 4: 'Inzicht in kwaliteit: Gezamenlijk focussen op kwaliteit'.

Boksend meisje met Down

 De tekst bestaat uit vier elementen:

Ook is er een extra alinea over transparantie opgenomen.

Het uitgangspunt van bouwsteen 4

Goede zorg sluit aan bij persoonlijke wensen en behoeften van mensen met een beperking. Omdat tijden veranderen en daarmee ook zorgvragen, is het van belang dat zorgaanbieders regelmatig evalueren wat goede zorg én kwaliteit van zorg is.

Een kwaliteits(verbeter)cyclus of een PDCA-cyclus (ook wel PDSA-cyclus genoemd), helpt zorgaanbieders bij het maken van afspraken over goede zorg, het onderzoeken of die afspraken zijn gehaald en het vastleggen en inzichtelijk maken van het proces en de mogelijke resultaten daarvan. Hiervoor biedt het kwaliteitskompas drie middelen:

  • een tweejaarlijks kwaliteitsbeeld
  • een voortgangsbericht in het tussenliggende jaar
  • en eens in de twee jaar visitatie in de vorm van een blik van buitenaf die het leer- en ontwikkelvermogen stimuleert

Door deze cyclus steeds te herhalen, leren professionals, zorgorganisaties, mensen met een beperking, hun verwanten, en ook zorgkantoren, de inspectie en het ministerie wat goed werkt en wat beter kan. Want dat is het uitgangspunt van het kwaliteitsbeeld, het voortgangsbericht en visitatie: samen leren en verbeteren.

De uitwerking van bouwsteen 4

In het Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg 2017 – 2022 werd gewerkt met een jaarlijks kwaliteitsrapport en daarnaast met (minimaal tweejaarlijks) visitatie. In het Kwaliteitskompas 2023 – 2028 wordt het jaarlijkse kwaliteitsrapport vervangen door een tweejaarlijks kwaliteitsbeeld. In het tussenliggende jaar wordt binnen de organisatie een voortgangsbericht samengesteld. De frequentie van visitatie blijft ongewijzigd.

Uitgewerkt betekent dit:

  • Een tweejaarlijks kwaliteitsbeeld: inzicht in kwaliteit vanuit organisatieperspectief dat bijdraagt aan intern leren en verbeteren, en externe verantwoording.
  • Een voortgangsbericht in het tussenliggende jaar: inzicht in de voortgang bij voorkeur vanuit het perspectief van mensen met een beperking, hun verwanten en de cliëntenraad. En van professionals.
  • Eens in de twee jaar visitatie: een blik van buiten naar binnen en van binnen naar buiten.

De keuze voor een kwaliteitsbeeld en een voortgangsbericht geeft zorgaanbieders de kans om zelf de vorm en de invulling te kiezen die bij hen past. Daarbinnen kan men differentiëren (het ene jaar iets uitgebreider dan het andere jaar).

Kwaliteitsbeeld

Zorgaanbieders bundelen alle verkregen informatie uit de eerste drie bouwstenen in een tweejaarlijks kwaliteitsbeeld, samen met informatie uit andere relevante bronnen en met ervaringsverhalen van mensen met een beperking en hun verwanten, en professionals. Er wordt gereflecteerd of eerder gestelde doelen en aandachtspunten behaald zijn. Hierdoor ontstaat zicht op de kwaliteit van bestaan van mensen met een beperking, en op de kwaliteit van de geboden zorg, ondersteuning en dienstverlening.

Met dit kwaliteitsbeeld laat de zorgorganisatie zien hoe zij werkt aan de kwaliteit van zorg, de dienstverlening en de verbeterdoelen, en waar zij de komende jaren aan zal werken. Het kwaliteitsbeeld is een terugblik en vooruitblik. Juist omdat het kwaliteitsbeeld ingaat op de kwaliteit van het zorgproces rond individuele personen, is het de bedoeling dat alle betrokkenen er een actieve bijdrage aan leveren. Dat kan door hen te laten meeschrijven of door heel concreet in een dialoog informatie bij hen op te halen. Ook worden de verbeterdoelen uit een cliëntervaringsonderzoek (bouwsteen 2) meegenomen in het kwaliteitsbeeld.

De vorm van het kwaliteitsbeeld is vrij. Het kan een rapport zijn of een film, maar er is veel meer mogelijk. Er moet wel duidelijk in naar voren komen wat de speerpunten waren, hoe het proces van leren en verbeteren is geweest, wat werd behaald en wat niet, waarom iets wel of niet is behaald, wat wordt doorgezet en wat eventuele nieuwe speerpunten zijn. Hiermee ontstaat een ‘levend’ beeld dat recht doet aan het proces van leren en verbeteren. Een goede balans tussen vertellen en tellen blijft daarbij van belang.

Zorgaanbieders leveren om het jaar op 1 juni een kwaliteitsbeeld op. Op 1 juni 2024 leveren zorgaanbieders het eerste kwaliteitsbeeld op volgens deze nieuwe werkwijze. Daarin geven zij een beeld (zowel kwantitatief als kwalitatief) over 2023.

In totaal worden er in de vijfjarige looptijd van het Kwaliteitskompas Gehandicaptenzorg 2023 – 2028, drie kwaliteitsbeelden aangeleverd bij het Zorginstituut.

  • Op 1 juni 2024 over het jaar 2023;
  • Op 1 juni 2026 over het jaar 2025; en
  • Op 1 juni 2028 over 2027.

Intern helpt het kwaliteitsbeeld om inzicht te krijgen in hoe mensen met een beperking en hun verwanten, en professionals de kwaliteit van de geboden zorg en ondersteuning ervaren. Ook geeft het inzicht in de visie van de zorgaanbieders op goede zorg en ondersteuning. Daarnaast is het kwaliteitsbeeld richting de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en zorgkantoren een hulpmiddel om verbeteracties inzichtelijk te maken en een inkijk te geven in de thema’s en doelen waar in de afgelopen periode aan gewerkt is.

Voortgangsbericht

Het kwaliteitsbeeld is de basis voor overleg met mensen met een beperking en hun verwanten, de cliëntenraad, de ondernemingsraad, professionals, het management, platforms voor kwaliteit en de raad van toezicht. In het jaar dat er geen kwaliteitsbeeld gemaakt wordt, gaan zorgaanbieders aan de slag met een voortgangsbericht.

Het voortgangsbericht geeft inzicht in de voortgang van verbeter- en ontwikkeldoelen, bij voorkeur vanuit het perspectief van professionals en vanuit het perspectief van mensen met een beperking (waar desgewenst ook de cliëntenraad en de verwanten bij betrokken zijn). Dit kunnen twee verschillende voortgangsberichten zijn, maar ook een gezamenlijk bericht van mensen met een beperking en professionals.

Het voortgangsbericht biedt alle betrokkenen de mogelijkheid om te kijken naar de voortgang van ontwikkelingen, verbeterpunten en naar de onderwerpen die zij belangrijk vinden. Ook geeft het gelegenheid tot verdieping van één of enkele onderdelen die benoemd zijn in het kwaliteitsbeeld. Het voortgangsbericht is net als het kwaliteitsbeeld vormvrij. Dat kan een rapportage zijn, maar ook een andere creatieve invulling krijgen, bijvoorbeeld in de vorm van een film of een (audiovisueel opgenomen) toneelproductie.

Visitatie

Via het kwaliteitsbeeld is de zorgaanbieder transparant over de kwaliteit van zorg, de dienstverlening en de verbeterdoelen. Een kwaliteitsbeeld dat is opgesteld door de zorgaanbieder, heeft baat bij een blik van buitenaf. Het bestuur van de organisatie organiseert daarom (minimaal) één keer per twee jaar externe visitatie. De kritische blik van buiten, je laten toetsen en inspireren door anderen, is de kern van werken aan kwaliteit.

De vorm hiervan kan variëren. Ook zijn er geen eisen aan de samenstelling van het visitatieteam, maar het is voor de hand liggend om hier in ieder geval mensen met een beperking en verwanten of personen uit hun sociaal netwerk bij te betrekken. Net als professionals met verschillende disciplines.

Het visitatieteam bekijkt hoe de organisatie de kwaliteit van zorg en de kwaliteit van bestaan duidt en onderbouwt in het kwaliteitsbeeld. Dat doen ze ook voor de verbeteracties, maar ze geven geen oordeel. Het visitatieteam schrijft een beknopt verslag dat wordt toegevoegd aan het kwaliteitsbeeld of het voortgangsbericht.

Het bij elkaar in de keuken kijken, levert waardevolle inzichten en perspectieven op. Het is zowel informatie brengen als informatie halen. Het zou een mooie ontwikkeling zijn wanneer ook mensen met een beperking, verwanten en professionals betrokken worden bij externe visitatie.

De Handreiking Inzicht in kwaliteit geeft een verdere uitwerking van hoe je vorm en inhoud kan geven aan het kwaliteitsbeeld, het voortgangsbericht en de visitatie, en hoe deze zich tot elkaar verhouden. Deze handreiking is onderdeel van dit kwaliteitskompas.

Ruimte en bedoeling van bouwsteen 4

De bedoeling van het kwaliteitsbeeld is om inzicht te geven aan mensen met een beperking en hun verwanten en sociaal netwerk. Voor zorgaanbieders is het kwaliteitsbeeld een middel om te reflecteren, leren, verbeteren en ontwikkelen. Vervolgens helpt het om de gemaakte keuzes te verantwoorden.

Het is voor zorgaanbieders van belang om het kwaliteitsbeeld te benutten: om aan de hand daarvan met elkaar in gesprek te gaan over de kwaliteit van zorg en over verbeterdoelen. Het is in die zin geen verantwoordingsdocument waarop zij afgerekend worden.

Morele dilemma’s en knelpunten waar professionals en zorgorganisaties tegenaan lopen verdienen een plek. Evenals praktijkvoorbeelden waarbij op een inhoudelijk te verantwoorden manier, buiten protocollen om is gewerkt door professionals, mensen met een beperking en hun verwanten. Het kwaliteitsbeeld is daar een goede plek voor. Aan de hand hiervan kan een zorgaanbieder het proces van leren en verbeteren goed weergeven.

Door kwaliteitsbeelden met elkaar te delen doen zorgaanbieders inspiratie op. Het geeft inzicht. De jaarlijkse bijeenkomst van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) voor kwaliteitsfunctionarissen en andere professionals, laat zien wat er aan variatie in (voorheen) kwaliteitsrapporten mogelijk is. Dit draagt bij aan een verdere verbetering van de kwaliteitsbeelden.

Het idee achter visitatie is: leren van elkaar en ontwikkeling. Niet elkaar beoordelen. Leren van elkaar lukt beter vanuit verschillende perspectieven, met bijvoorbeeld zorgaanbieders die kleiner of groter zijn dan de eigen organisatie of die een andere doelgroep bedienen dan de eigen organisatie. Het uitnodigen van organisaties buiten de gehandicaptensector en belangrijke ketenpartners zoals huisartsengroepen waarmee wordt samengewerkt, de gemeente of het ziekenhuis, kan frisse, nieuwe invalshoeken op leveren.

Visitaties zijn niet alleen gericht op het halen van informatie, maar ook op het brengen. Het is samen nieuwsgierig naar elkaar kijken en samen leren. Elkaar niet beoordelen, maar elkaar inspireren.

Aandachtspunten van bouwsteen 4

Een kwaliteitsbeeld en voortgangsbericht voor iedereen

Stel een kwaliteitsbeeld en voortgangsbericht op dat begrijpelijk en toegankelijk is voor zo veel mogelijk mensen die belang hebben bij deze informatie. De cliëntenraad kan hierbij helpen. Eventueel kan, samen met mensen met een beperking, een versie gemaakt worden waarin staat wat de mensen met een beperking zelf belangrijk vinden en wat zij willen lezen. Sommige organisaties brengen slechts één versie uit die voor iedereen begrijpelijk is.

Transparantie

Zorgaanbieders leveren om het jaar op 1 juni een kwaliteitsbeeld op bij het Zorginstituut. Het kwaliteitsbeeld is bedoeld om openbare informatie op te leveren over de kwaliteit van zorg.

Op de Transparantiekalender van Zorginstituut Nederland wordt aangegeven welke informatie openbaar wordt gemaakt. Het kan gaan om data (indicatoren) en/of informatie in de vorm van een verslag of rapport (in dit geval het kwaliteitsbeeld). Voor de gehandicaptenzorg geldt dat elke zorgorganisatie een kwaliteitsbeeld oplevert waarin ook de inzichten uit het cliëntervaringsinstrument (bouwsteen 2) zijn opgenomen.

Zorgaanbieders die binnen de reikwijdte van het kwaliteitskompas vallen, zijn verplicht die informatie aan te leveren. Het Zorginstituut heeft de wettelijke taak om die verplichte informatie te publiceren, voor professionals én burgers. Dat gebeurt in de Openbare Database.

De informatie in de openbare database is bedoeld voor iedereen die er belangstelling voor heeft. Dat kunnen professionele gebruikers zijn, bijvoorbeeld om (van elkaar) te leren en de zorg te verbeteren. Ook voor mensen met een beperking en verwanten kan de informatie interessant zijn, bijvoorbeeld bij het kiezen van een bepaalde zorgaanbieder.

De IGJ en het zorgkantoor maken voor hun taken ook gebruik van het kwaliteitsbeeld. Uiteraard kan in het kader van toezicht aan een organisatie, aanvullende informatie worden gevraagd bij risico’s op onverantwoorde zorg of in relatie tot thematisch onderzoek door de IGJ.