Gemeenteraadsverkiezingen: veelgehoorde vragen over stemmen met een beperking

Stemmen is belangrijk: zelf een keuze kunnen maken draagt bij aan een leven dat bij je past. Toch ontvangt meldpunt van Ieder(in) bij elke verkiezing nog signalen dat mensen met een beperking obstakels ervaren bij het uitoefenen van hun stemrecht, bijvoorbeeld door beperkte toegankelijkheid of door onduidelijke informatie over het stemproces.

Mensen met beperking beslissen altijd zelf

Mensen met een beperking beslissen altijd zelf of zij wel of niet stemmen, ook wanneer zij bij een zorgaanbieder wonen. Een verstandelijke beperking of wilsonbekwaamheid is géén reden om iemand het kiesrecht te ontnemen. Het is daarom belangrijk dat stemgerechtigden en hun naasten goed geïnformeerd zijn over de mogelijkheden, zoals stemmen per volmacht — óók wanneer iemand door een beperking geen handtekening kan zetten. Daarnaast is het van belang dat stembureauleden goed op de hoogte zijn van de regels rondom stemmen per volmacht.

Het stemmen per volmacht blijkt voor veel mensen een goede oplossing, maar in de praktijk blijkt de procedure soms nog ingewikkeld. Daarom brengen we deze graag nog eens extra onder de aandacht.

Hieronder een overzicht van een enkele rechten en plichten: 

Zorgaanbieders overhandigen de stempassen tijdig aan hun cliënten 

Kiesgerechtigden ontvangen uiterlijk 14 dagen voor de verkiezingen op hun huisadres een uitnodiging om te stemmen in de vorm van een stempas. Dit geldt ook voor mensen die in een woongroep bij een zorgaanbieder wonen. Zorgaanbieders zijn verplicht de stempas aan de cliënt te overhandigen, en het is belangrijk dat dit tijdig gebeurt.

Soms komt het voor dat de zorgaanbieder de stempas pas vlak vóór of op de verkiezingsdag geeft, bijvoorbeeld om te voorkomen dat ze kwijtraken. Hierdoor heeft de cliënt echter niet altijd meer de mogelijkheid om iemand anders via een volmacht namens hem of haar te laten stemmen.

Maakt de cliënt geen gebruik van de stempas, dan mag de zorgaanbieder deze pas weggooien nadat de verkiezingen hebben plaatsgevonden.

Kiezers met een mentor, bewindvoerder of curator 

Een algemene volmacht om namens iemand met een verstandelijke beperking te handelen, geldt niet voor verkiezingen. Het stembureau accepteert zo'n volmacht dan ook niet. 

Kiesgerechtigden met een wettelijke vertegenwoordiger, zoals een mentor, bewindvoerder of curator, hebben het recht om zelf te stemmen. Als iemand niet kan gaan stemmen (bijvoorbeeld door een ernstige verstandelijke beperking), verdient het aanbeveling dat de zorgaanbieder de vertegenwoordiger op de hoogte stelt dat zij de stempas aan de cliënt heeft gegeven. 

De vertegenwoordiger en/of de zorgaanbieder kan de cliënt voorlichten over de verkiezingen en ondersteunen bij het ontwikkelen van vaardigheden om het kiesrecht uit te oefenen. Van de vertegenwoordigers en de zorgaanbieder mag worden verwacht dat zij neutraal zijn bij het bespreken van het kiesrecht.

Hoe werkt stemmen bij volmacht?