Werk en Leren & Ontwikkelen voor mensen met een beperking: ‘Ik ben geen cliënt meer, maar een collega’

Achtergrond

Rafael Lanting (37) woont sinds een jaar of zes bij Cosis. Daar ging hij ook naar de dagbesteding, en volgde hij de brancheopleiding Assistent Facilitair. Nu heeft hij een betaalde baan op twee locaties van Cosis. ‘Ik ga elke dag met plezier naar het werk, en met een voldaan gevoel weer naar huis.’

Sam van den Brink
Man met beperking aan het werk

Ooit volgde Rafael een mbo-opleiding dierverzorging, maar toen gebeurde er iets in zijn leven waardoor hij opnieuw moest beginnen. Eerst ging hij naar een zorgboerderij, later naar Cosis. Vanuit de dagbesteding werkte hij in een lunchcafé, en bij een organisatie die zorgvakanties aanbiedt. Daarna ging hij aan de slag bij een woonvoorziening van Cosis voor mensen met een verstandelijke beperking. ‘Ik kwam bij de servicegroep. Daar deed ik hand- en spandiensten, maakte schoon, deed de was, én maakte praatjes met bewoners. In de zomervakantie deed ik dat al een keer drie weken zelfstandig met begeleiding op de achtergrond. En toen kwam de vraag of ik mee wilde doen aan de brancheopleiding.’

Spannend

‘Dat vond ik wel spannend, maar collega’s maakten me enthousiast. En het was echt gaaf. Vooral omdat ze de opleiding voor iedereen toegankelijk maakten. Er waren ook studenten met gehoorproblemen, en studenten die moeite hadden met lezen en schrijven. Maar we konden elkaar allemaal helpen.’

De opleiding duurde anderhalf jaar. Twee dagdelen per week zaten Rafael en zijn zeven medestudenten in de schoolbanken. ‘We werkten in blokken. Blok één ging bijvoorbeeld over werknemersvaardigheden. Andere blokken over schoonmaken, of omgaan met gereedschap. En over gastvrijheid, professioneel en vriendelijk zijn.’

‘We leerden heel veel. Bijvoorbeeld over het opstarten van de werkdag, en het afsluiten. En over praktische dingen. Ik vind het werken met de schoonmaakkar heel leuk, en ik kan nu ook goed de symbolen en etiketten lezen. Dat maakt me veel zekerder in mijn werk.’

Te fanatiek

Het idee van de opleiding is dat die voor iedereen behapbaar moet zijn. ‘Daarom hadden we ook geen huiswerk. Maar ik was soms te fanatiek, dus moest ik mijn map in het lokaal laten. Dat was wel goed. En wat ik ook heel goed vond, was dat we best vaak excursies en gastlessen hadden. We hebben een rondleiding in het UMCG gehad, we hebben gastlessen van een schoonmaakbedrijf gehad, en we hebben gekeken op het werk van een medestudent, in een theeschenkerij.’

Rafael rondde de opleiding anderhalf jaar geleden af, en werkt sindsdien op twee locaties van Cosis. ‘Eén is een woonvoorziening, de andere een activiteitencentrum. De locaties en de mensen zijn dus heel verschillend. Ik maak veel schoon, doe soms activiteiten, heb met veel mensen contact. Die afwisseling houdt het uitdagend. En ik merk dat ik me blijf ontwikkelen. Ik werk steeds zelfstandiger, en dat is ook voor anderen wel eens wennen. Ik ben geen cliënt meer, maar echt een collega. Dat was me niet gelukt zonder de opleiding. Ik ben trots dat het gelukt is, en dankbaar dat het kon. En dat gun ik iedereen!’

Wat de VGN deed in 2025

Het verhaal van Rafael staat niet op zichzelf. Jezelf continu ontwikkelen en altijd blijven leren, past ook bij mensen met een beperking. Zo dragen we bij aan een samenleving, waarin iedereen mee kan doen. Dit is wat we het afgelopen jaar deden. 

  • Werk moet bij je passen, of het nou betaald is of niet. En wat bij je past, kan best wel eens veranderen. Vanuit die gedachte zou het niet moeilijk moeten zijn om de stap van dagbesteding naar betaald werk te zetten, of juist andersom. In de praktijk is het dat vaak wél. Een simpel voorbeeld: iemand die zich graag wil ontwikkelen, en vanuit de dagbesteding een betaalde baan vindt, verliest meteen ook zorgindicaties en recht op een uitkering. En dat is een probleem, als na een tijdje blijkt dat het tóch niet lukt, of even niet lukt. In de beweging Simpel Switchen werken partijen uit de hele participatieketen samen om drempels in wet- en regelgeving weg te nemen, en cultuurverandering te stimuleren bij professionals. 

  • In 2025 heeft de VGN ledenbijeenkomsten georganiseerd over dit onderwerp, subsidies rondgekregen, netwerkbijeenkomsten gehouden, en vooral: onderzocht hoe geleerde lessen opgeschaald kunnen worden. Beleidsadviseur Aart Bertijn: ‘De belangrijkste les is, dat niemand dit in zijn eentje kan. We moeten domeinoverstijgend werken. Het lastigste daarbij is dat je óók altijd naar lokale context moet kijken. Veel hangt af van gemeentes, en die hebben hun teams voor uitkeringen en participatie allemaal anders ingericht. En telkens weer zien we: het loont om gewoon te beginnen. Om het gesprek aan te gaan met alle betrokkenen, om samen te kijken wat kan. Dat vraagt durf, maar het is het dubbel en dwars waard!’ 

  • De afgelopen jaren hebben we samen met onder meer het ministerie van VWS en Calibris Advies verschillende brancheopleidingen ontwikkeld, waarmee mensen met een beperking een certificaat of branchediploma kunnen halen. Daarmee kunnen ze doorstromen naar Entree-onderwijs, of naar werk. De opleidingen zijn een groot succes, maar er is één probleem: de financiering is er niet. Tot nu toe werden de opleidingen betaald uit dagbestedingsbudget, aangevuld met tijdelijke subsidies, maar dat is niet houdbaar. 

  • Bertijn: ‘Eigenlijk is het geen zorgtaak, maar een onderwijstaak. Zeker als het om jongeren gaat. Wij vinden dan ook dat het ministerie van OCW dit structureel moet financieren, maar dat is nog niet gelukt. We lobbyen er hard voor, en we krijgen steeds meer medestanders. Er zijn zelfs partijen die dit in hun verkiezingsprogramma hebben opgenomen. Maar toch is er voor 2026 nog geen financiering gevonden. Dat is bijzonder spijtig. Daarom zetten we volgend jaar deze strijd voort.’

  • De ggz werkt al langere tijd succesvol met de methodiek Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Daarbij worden mensen in een individueel traject snel aan betaald werk geholpen, en vervolgens dáár intensief begeleid en getraind. Een IPS-trajectbegeleider kijkt samen met de werkgever én de deelnemer: wat is er nodig om hier een succes van te maken? Zo wordt arbeidsbegeleiding gecombineerd met specialistische begeleiding vanuit zorg. Voor mensen die langere tijd cliënt waren bij een ggz-instelling is dit een succesvolle methode. En uit onderzoek van Movisie in opdracht van de VGN, blijkt dat het dat ook kan zijn voor mensen met een verstandelijke beperking. 

  • Sjoerd Ouwens, Aanjager Visie 2030: ‘We hebben hard gewerkt aan een project waarin we de IPS-methodiek toepassen in de gehandicaptenzorg. En met succes! We hebben subsidies rondgekregen om het te financieren, en we hebben enkele leden bereid gevonden om mee te doen. Dat vraagt van hen ook om over hun eigen schaduw heen te stappen. Mensen intensief begeleiden om de overstap van dagbesteding naar betaald werk te maken, kost je immers ook geld: ze stromen uit bij jouw dagbesteding. Geweldig dat het gelukt is! Ik kijk echt uit naar de lessen die we hier gaan leren.’

Terug naar het jaarverslag 2025

Relevante artikelen